Luciennes taalblog

Meligheid op Pukkelpop?

2011-08-21T23:37:00.002+02:00

Op 6 juni 2011 prijkte er in NRC een bijzondere kop boven een artikel: EHEC-bacterie drijft regeringen uiteen. Media panikeren. Wat hier zo bijzonder aan is? Nou, het woordje panikeren kwam bij mijn weten tot dan toe alleen in België voor; in Nederland zeggen we immers 'in paniek raken'. Van Dale beschrijft het woord dan ook als Belgisch Nederlands, komende van het Franse 'paniquer'. Of dit te maken had met de Vlaamse hoofdredacteur Peter Vandermeersch, zo vroeg ik me af.
Op zaterdagochtend 20 augustus lees ik in het AD het vier pagina's tellende verslag over het drama op Pukkelpop van donderdag. Twee zinnen van de (Nederlandse) AD-journalist lieten mij niet meer los: 'Hier en daar is de sfeer de ochtend en de middag na de ramp nog melig. Maar er wordt ook gehuild.' En aan het eind van het artikel: 'De tragedie van Pukkelpop 2011 krijgt een gezicht. Zelfs de meligste festivalgangers worden er doodstil van.' Hoe kunnen mensen die zoiets hebben meegemaakt nu melig doen? Lollig doen, flauwe grappen maken, zoals ik dat vroeger met vriendinnetjes onder de les deed: zou het een posttraumatische stressreactie kunnen zijn? Of, wat gewoner: de behoefte aan een uitlaatklep?
Pas later dit weekend schoot me te binnen dat dit woord in België heel andere betekenissen heeft. Het woord kan daar 'afgezaagd, vervelend' betekenen. 'Last Christmas' van WHAM! is dan bijvoorbeeld een melig kerstlied. Maar ook kan het betekenen: 'emotioneel, overemotioneel', soms ook wel: 'zoetsappig'. Ik kwam het dit weekend toevallig ook tegen in het Vlaamse blad Humo, in een recensie van de film 'Rabbit Hole', een tearjerker waarin Nicole Kidman een moeder speelt die haar zoontje heeft verloren: '[...] En wie zich laat meeslepen, treft nog wel meer van dit soort waarachtige [...] momentjes aan - strovuurtjes van pure ontroering. Toegegeven: het monster van de meligheid loert af en toe gevaarlijk om de hoek. [...]'
Is het denkbaar dat de Nederlandse journalist dit woord, in de laatstgenoemde betekenis, op de festivalweide heeft opgepikt onder Vlaamse jongeren, het misschien ook in een Vlaamse krant heeft gelezen, er de Nederlandse betekenis aan heeft toegekend en dit woord in zijn artikel heeft gebruikt? Of zou hij het gewoon in de Hollandse kantine hebben opgepikt, van zijn Vlaamse collega's? Het AD is natuurlijk alweer een tijdje in handen van de Belgische uitgeverij De Persgroep...

Taalgevoel: niet nodig, wél handig

2011-05-30T22:20:00.000+02:00

Als het zo uitkomt, dan kan het best wel eens fijn zijn om jezelf in een hokje te stoppen.
In de Elsevier stond een tijdje geleden, in de rubriek 'M’n goeie geld', een ondernemer die naar eigen zeggen aan dyscalculie leed. Zo had hij geen idee wat zijn inkomen was, want hij kon geen getallen onthouden. Een ondernemer! Die avond trok ik een goede fles open. Blij dat ik was! Eindelijk: mijn afwijking kreeg een naam. Voortaan ben ik niet meer die kluns die in de winkel geen idee heeft hoeveel een pak vla kost en die in de stress schiet als de caissière om extra geld vraagt, zodat zij mij kan teruggeven. Ik heb dyscalculie. Dys-cal-cu-lie. Mooi woord!

Bijna nooit heb ik het idee dat ik iets fundamenteels mis door niet goed te kunnen rekenen. Het is gewoon een kwestie van het juiste beroep kiezen. Mensen zonder taalgevoel zeggen precies hetzelfde: Ik overleef toch ook wel zonder talenkennis? Ik kan me toch verstaanbaar maken? Wie ligt er wakker van als ik een dt-fout maak? Ze hebben helemaal gelijk. Misschien moet je dan even geen tolk of redacteur willen worden, maar verder ligt de wereld voor je open.

Maar soms, soms... is het zo verdraaid handig als je toch enig taalgevoel hebt.

Zo vraag ik me wel eens af, zouden mensen zonder gevoel voor taal en zonder talenkennis...

- hun dochter de lieflijk klinkende naam Ancilla geven, als ze wisten dat dat in het Latijn slavin betekent?
- hun dochter Tabitha noemen, als ze wisten dat dit in Frankrijk net zo'n dubbelzinnige naam is als Dick in Engeland?
- hun zoon of dochter Dominique noemen, gezien de vulgaire betekenis van -nique in het Frans? (Strauss-Kahn wordt nu uitgejouwd: "Dominique... nique... nique..." – nomen est omen...?)
- het woord T-shirt consequent als t-shirt blijven schrijven?
- het Engelse woord voor paardenbloem, dandelion, uitspreken als 'dendílion', in plaats van als 'dendilaaion', daar het woord immers leeuwentand betekent en afgeleid is van het Franse dent-de-lion?
- ooit nog het woord kunstof als kunststof gaan schrijven?
- bij yoghurt waar 'frutas silvestres' op staat, in de eerste plaats denken aan bosvruchten, of toch aan Sylvester Stallone of Sylvester van Tweety?

Valse vrienden

2011-03-27T21:48:00.001+02:00

Valse vrienden zijn woorden die in hun vorm op een woord uit een andere taal lijken (soms zelfs hetzelfde zijn), maar niet dezelfde betekenis hebben. Vaak hebben de woorden dan ook nog op de een of andere manier met elkaar te maken, waardoor de verwarring nog groter wordt. Op een vertaalopleiding wordt vanzelfsprekend veel aandacht besteed aan valse vrienden.

Als je dit jaar op vakantie naar Frankrijk gaat, lees dan nog eens de onderstaande typische faux amis, Franse valse vrienden. Je zult ze misschien nodig hebben...

batterij: la pile - la batterie: accu, slagwerk, keukengerei
bonbons: des chocolats - des bonbons: snoepjes
conducteur: le contrôleur/le receveur - le conducteur: chauffeur
consumeren: consommer - consumer: door vuur verteren
etalage: la vitrine -   l'étalage (m.): uitstalling
file: le bouchon, l'embouteillage (m.) - la file: rij
horloge: la montre - l'horloge (v.): klok, uurwerk
imperiaal (op auto): la galerie - impérial: keizerlijk
kano: la périssoire - le canot: roeiboot
koffer: la valise - le coffre: kist, bagageruimte (van auto), kluis
krant: le journal - le courant: stroom, stroming
kwartier: le quart d'heure - le quartier: (stads)wijk
logeren bij: passer quelque temps chez - loger: huisvesten, (tijdelijk) wonen bij; de logé(e): l'invité(e)
machinist: le conducteur - le machiniste: toneelknecht
maillot: les collants - le maillot: strak shirt, badpak, zwembroek
nul: zéro - nul: waardeloos
perron: le quai - le perron: bordes
post: le courrier - le poste: standplaats, toestel; la poste: postkantoor
recept (van dokter): l'ordonnance (v.) - la recette: keukenrecept, formule; opbrengst, entreegelden
regelen: arranger, organiser - régler: betalen; afwerken
rotonde: le rond-point - la rotonde: cirkelvormig bouwwerk
route: l'itinéraire (m.), le parcours - la route: weg
station: la gare - la station: metrostation, standplaats (van taxi's)
vitrage: les rideaux -   le vitrage: beglazing
zebra (oversteekplaats): le passage protégé - le zèbre: zebra (savannedier)

faux amis - false friends - falsche Freunde

Kokosbrood is geen brood (en geen ham)

2011-03-12T21:03:00.002+01:00

Kotelet = karbonade, sojascheuten = taugé, pompelmoes = grapefruit en pudding = vla. We kunnen deze Vlaams-Nederlandse vertalingen inmiddels allemaal dromen: onder meer deze staan op de onlangs gelanceerde Belgische site van Albert Heijn.
Ik miste er echter een paar: confituur = jam, look = knoflook, préparé = filet américain, veenbessen = cranberry’s, peper = paprika, pijpajuin = bosuitjes/lente-uitjes, hesp = ham en slazwierder = slacentrifuge.

Al lang geleden stuurde een lezer mij nóg een klassieke spraakverwarring tussen Vlamingen en Nederlanders op. Nu ik toch over etenswaren bezig ben, kan ik eindelijk mijn belofte inlossen om Jan Pauls ervaring te verwerken in mijn blog:
“Ik bestelde in Vlaanderen een bakje friet met mayonaise en curry. Daarmee doelend op de heerlijke curry gewürz op tomatenbasis die het zo goed doet met friet, ui en mayonaise. In plaats daarvan kreeg ik een kerriesaus op oliebasis die het juist akelig slecht doet met friet en mayonaise. En dat terwijl ze mijn saus wel hadden, want ik zag er mensen mee lopen. Ik heb het even opgezocht en had naar 'curryketchup' moeten vragen.”

Verder kreeg ik in verband met de introductie van AH in België (in België 'invasie' genoemd) nog een paar prangende vragen toegestuurd:
- "Kan ik nu eindelijk mijn AH vegetarische paté gewoon hier om de hoek kopen?" Ik hoop het voor je, Nederlandse Muriel uit Antwerpen!
- "Zullen die Nederlandse voetbalplaatjes in België ook gaan aanslaan?" Ik weet het niet, Rob uit Arnhem. De oranje beesies alvast niet, vermoedelijk.

Zelf heb ik er ook nog een paar:
- Zou er kruisbestuiving gaan plaatsvinden? Zullen we in Nederland binnenkort ook door de Appie horen schallen: “Droge voeding, kassa drie!”?
- Zou de Belgische consument, naast vla (die trouwens in veel Belgische supermarkten al verkrijgbaar was), nu eindelijk ook kennis kunnen gaan maken met drop, pindakaas, roze en blauwe muisjes en... kokosbrood?

Kokosbrood! Een grappig tafereel aan onze ontbijttafel, waaraan bezoek uit Vlaanderen was aangeschoven:
“O, ik dacht dat je echt brood bedoelde, met kokos erin. Maar wat is dit dan just? 't Lijkt wel een schelleke hesp, zo roze! 't Ruikt alleszins naar kokos. Maar wat is ’t? Ah, samengeperste kokos? En hoe komen die kleurtjes er dan in?” Etc. etc. En ik, verontschuldigend: “Nou ja, het is ook eigenlijk iets wat vooral door kinderen gegeten wordt, maar je moet toch eens proeven hoor!”

Deze (hopelijk SEO-verantwoorde) blog is opgedragen aan alle Belgen, die met een kokosbroodloze jeugd toch echt wat gemist hebben in hun kindertijd.

Goede recensie 'Zorg naar eer en geweten'

2011-02-14T22:02:00.003+01:00

Als redacteur van een boek sta je uiteraard in de schaduw van de auteur(s).
Toch ben ik óók een beetje trots op een van de recensies van het indringende relaas 'Zorg naar eer en geweten' van Jolanda de Mooij en Milly van der Ploeg. Dit boek heb ik vorig jaar nog even lekker mogen stroomlijnen, zodat het prettig leesbaar werd.

Een stukje uit de recensie:
Opleidingsfunctionaris en trendwatcher Annalies Doodhagen las het boek in één adem uit. Annalies: 'Jolanda de Mooij doet in het boek persoonlijk verslag van haar ervaringen met dementerende zorgvragers in verschillende verpleeghuizen. Het is vlot geschreven en gemakkelijk te lezen, ook als je geen directe link hebt met dementie en zorg in het verpleeghuis hebben (...)'

Er is overigens nieuws: naar aanleiding van het boek is Jolanda de Mooij uitgenodigd om deel te nemen aan een aantal gesprekken in de Tweede Kamer met specialisten Zorg uit alle fracties. Een paar aanbevelingen die zij deed zijn inmiddels overgenomen door de Tweede Kamer!
Jolanda de Mooij was eerder ook te gast in Een Vandaag.

Als een marmot in Morpheus' armen

2011-01-14T10:48:00.002+01:00

Ik vraag me wel eens af wanneer 'slapen als een baby' als uitdrukking gemeengoed gaat worden. Hoewel niet iedere kersverse ouder het ermee eens zal zijn, ligt deze uitdrukking (die vooral in het Engels vaak gebruikt wordt - 'sleep like a baby'), toch wat meer voor de hand dan het Nederlandse 'slapen als een roos'.
Want hoezo, roos? Slaapt deze bloem soms vaster dan een anjer of een lelie? Nou ja, het heeft wel te máken met baby's en kinderen (zie dbnl), vanwege de rode blosjes die zij in hun slaap op de wangen hebben.
Zelf voel ik meer voor de iets minder gebruikelijke uitdrukking 'slapen als een marmot'; een uitdrukking die in het Frans wél meestal gebruikt wordt ('dormir comme un loir'). Hoe ouder ik word, hoe onnatuurlijker ik het vind om in hartje winter om half zeven op te staan; een winterslaap à la die van de marmot zou ik wel zien zitten.
Wat trouwens ook zo'n prachtige uitdrukking is: être dans les bras de Morphée/in de armen van Morpheus liggen, oftewel: in een diepe slaap verzonken zijn. (Morpheus was de Griekse god van de dromen.) Deze uitdrukking wordt in Frankrijk, en ook wel in België, redelijk vaak gebruikt - in Nederland heb ik 'm nog maar zelden gehoord. Misschien iets te poëtisch voor de nuchtere Hollanders?
Ik stel een nieuwe uitdrukking voor, en laten we het dan meteen maar goed doen: slapen als een marmot in Morpheus' armen.

slapen als een roos/marmot/os/blok - sleep like a baby/log - dormir comme un loir/une souche (boomstronk) - schlafen wie ein Baby/Bär/Murmeltier (marmot)/Stein - dormire come una marmota/un tasso (das)

in Morpheus' armen - in the arms of Morpheus - dans les bras de Morphée - in Morpheus' Armen

Quiz: wat betekent het Vlaamse barchoc?

2010-12-26T22:17:00.000+01:00

Even een testje (Vlamingen doen niet mee).

1. Wat betekent 'hij demarreerde in tweede vitesse':
a. hij deed een tweede poging om te ontsnappen
b. hij reed weg in de tweede versnelling
c. hij ging naar de tweede wedstijd van Vitesse

2.Wat is een 'barchoc'?
a. een 'chocolate bar', dus een stuk chocolade
b. een striptease-bar
c. een bumper

Antwoorden
1. Winter 2010: vanwege de gladheid op de wegen is het beter om in tweede vitesse te demarreren. Antwoord b is dus goed.
2. Antwoord c is goed (zie hieronder).

Het is bekend dat het Vlaams veel woorden bevat die uit het Frans afkomstig zijn. Voor de Vlaamse autoterminologie geldt dit des te meer (vaak gaat het hier om spreektaal). Kijk maar naar het volgende lijstje:

- amortisseur - schokdemper
- ba(a)rchoc/barsok/barsjok (spreektaal) - bumper (Fr. pare-chocs, 'schokbreker')
- batterij - accu (fr. batterie; het woord accu wordt door Vlamingen echter ook vaak gebruikt)
- camion (spreektaal) - vrachtwagen
- camionette (spreektaal) - soort bestelbusje (in het Fr. overigens met dubbel n geschreven)
- chappement (spreektaal) - knalpot, geluidsdemper (Fr.: (pot d')échappement)
- clignoteur - richtingaanwijzer ('clignoteur' wordt in Nederland echter ook wel gebruikt en in het Vlaams wordt een richtingaanwijzer ook wel 'pinker' genoemd)
- demarreren - wegrijden (Fr.: démarrer)
- embraillage - koppeling(smechanisme) (in het Fr. echter 'embrayage' gespeld)
- garagist - garagehouder (fr. garagiste; 'garagist' is overigens standaardtaal, maar het woord wordt wel hoofdzakelijk in België gebruikt)
- gardeboe (spreektaal) - spatbord (Fr.: garde-boue ('slijkweerder'))
- jante/zjant - velg (Fr.: jante)
- remork (spreektaal) - aanhangwagen (Fr.: remorque)
- rond punt - rotonde (Fr.: rond point)
- vitesse - versnelling (Fr. vitesse: snelheid)

En hier nog wat aan de automobiel gerelateerde woorden die we in Nederland anders noemen:
- autostrade - (auto)snelweg
- (achteruit)bollen - (achteruit)rijden, -rollen
- koffer - kofferbak
- mobilhome - camper
- naft - benzine
- pechstrook - vluchtstrook

Enne ... als je na de kerstdagen weer de autostrade op moet, dan hoop ik dat het wat avanceert (dat het vooruitgaat/opschiet).

Ot en Sien en Zwarte Piet

2010-12-04T17:19:00.001+01:00

Hoewel er discussie is over het feit of het woord ‘neger’ nu wel of niet een beladen aanduiding is voor mensen met een donkere huidskleur (zie de Wiki-artikels Neger en Negerzoen), durf ik met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid te stellen dat dit woord niet meer in hedendaagse (kinder)boeken te vinden is. Hoe anders was dat in vroeger tijden.

Uit ‘Een grote verrassing voor Pinkeltje’ (1975):
“We zijn nu al helemaal over België en over Frankrijk gevlogen. Als we nu nog over de Middellandse Zee vliegen, zijn we in Afrika, bij de negers en bij de apen.” “Wonen er alleen negers in Afrika, Kuifje?”, vroeg Paulineke. “O neen,” zei de vogel, er wonen in Afrika ook nog een heleboel blanke mensen, maar die wonen meestal vlak bij zee, want verderop in Afrika is het heel erg warm en daar kunnen blanke mensen niet leven.”

Tenenkrommender is de volgende tekst:

Uit Ot en Sien (1911, opnieuw uitgegeven in 1984):
Ze springen en zingen van Mariannetje. Maar moeder zegt: “’t Moet eigenlijk Moriaantje zijn. Moriaantje zo zwart als roet.” (...) Want een Moriaantje is een negertje. En een negerkindje is een zwart kindje.”
Een zwart kindje? Daar begrijpen Trui en Ot en Sien niets van.
”De negers,” zegt moeder, “wonen in een land hier heel ver vandaan. Ze zijn zwart. De vaders, de moeders, de kinderen, allemaal zijn ze zwart.”
“Wat vies,” zegt Trui. “Waarom wassen ze zich dan niet?”
“Ze zijn niet vuil, maar hun vel is zwart. Ze hebben een zwart gezicht en zwarte handen. En ook zwarte benen en armen. En een zwart lijf. Helemaal zwart zijn ze. Maar toch zijn ze goed schoon. Het is in hun land heel warm. De zon schijnt er fel. Daarom hebben ze haast geen kleren aan. Ze lopen bijna naakt. Vaak hebben ze niets aan.”
Niks aan?! Helemaal niks?! Trui, Ot en Sien moeten er om lachen. Niks aan! Ze zouden het best willen! ’t Zou leuk zijn!
“Maar ook wel koud,” zegt Trui, “He, zo naakt, zo naakt als .... als ....”
“Als een slak,” zegt Ot. “En die is ook zwart. Dat is ook een neger.”

Het volgende avontuur van Ot en Sien, ‘Nog een neger’, waarin Ot met zwarte verf aan de slag gaat, zal ik jullie besparen ...

Fijne sinterklaas!

Zie ook: Zwartjes met botjes: Vlaamse-irritaaltop-20 (2)

Witlo(o)f with love

2010-11-28T21:42:00.000+01:00

Je kunt mij, zeker bij deze temperaturen, niet blijer maken dan met een heerlijke andijviestamppot of met gekaramelliseerd witlof (Vlaams: witloof). Trouwens, een ovenschotel met witlof, ham en kaas is ook niet te versmaden ...
Het is niet zo gek dat ik beide, wat bittere groenten zo lekker vind, want deze zijn nauw aan elkaar verwant: ze behoren tot de cichoreiachtigen.
De verwantschap komt ook tot uiting in de Franse taal: in Frankrijk worden zowel witlof als andijvie 'endive(s)' genoemd. Om ze uit elkaar te houden, heet witlof daar ook wel 'chicorées witloof'. Als je echter in Franstalig België of in het noordoosten van Frankrijk naar witlof vraagt, spreek dan over 'chicons'!
En hoe zat het ook alweer met de benaming Brussels lof? Wel, het was een Brusselse hovenier, Frans Breziers, die in 1850-1851 de witloof heeft uitgevonden:
Hij ontdekte dat duisternis, warmte en vochtigheid onontbeerlijk waren voor witlof. De witte bladeren ontstaan doordat het licht de plant niet kan bereiken. Zonder daglicht produceert de plant geen chlorofyl, de groene kleurstof. Het 'wit loof' werd voor het eerst in 1867 op de Brusselse markt verkocht en in de Parijse Hallen in 1883. Mede door het succes van de groente gingen steeds meer landbouwers rond Brussel en Leuven over tot witlofteelt. In de eerste helft van vorige eeuw zorgde dat 'witte goud' zelfs voor een grote agrarische rijkdom. Tijdens de Eerste Wereldoorlog vluchtten Brabantse boeren naar Noord-Frankrijk. Zij hebben de teelt daar ingevoerd. De teelt is maar vrij recent in Nederland op grote schaal aanwezig: vanaf 1970!
Weetje: in België wordt jaarlijks gemiddeld 7 kilogram witlof per persoon gegeten; in Nederland gemiddeld 3,2 kilogram.

(Bron en lees meer op http://nl.wikipedia.org/wiki/Witlof)
Recept voor gekaramelliseerd witlof

Een heel verschil (Margriet Hermans en Robert Long)

2010-11-11T22:26:00.011+01:00

Wij zeggen laarzen, de Belg noemt dat botten.
Wij zeggen gekken en zij zeggen zotten.
Laarzen, botten, gekken, zotten …
Da's toch een heel verschil?

Holland zegt bijstand en België doppen.
Zij zeggen tassen en wij zeggen koppen.
Bijstand, doppen, tassen, koppen …
Da's toch een heel verschil?

En toch! Spreken we al eeuwenlang dezelfde taal.
En och! Eigenlijk is het verschil geen hinderpaal. (Precies!)
Dus hoor jij liever botten, dan zeg ik wel botten.
En ik zeg wel gekken … welnee zeg maar zotten.

Het verschil is eigenlijk nihil.
’t Gaat erom dat ik je versta …
Als ik je maar versta!

Als dat geen peen is … nee dat is een wortel.
En dit is cement … oh, bij ons heet dat mortel.
Peen of wortel, cement of mortel …
Da's toch een heel verschil?

Jij noemt iets mooi … terwijl jij dan weer schoon zegt.
En jij spreekt van wedde … waar jij dan weer loon zegt.
Mooi of schoon, wedde of loon …
Da's toch een heel verschil?

En toch! Spreken we al eeuwenlang dezelfde taal.
En och! Eigenlijk is het verschil alleen fiscaal.
Dus hoor jij liever botten, dan zeg ik wel botten.
En ik zeg wel gekken … zeg jij nou maar zotten.

Het verschil is eigenlijk nihil.
’t Gaat erom dat ik je versta …
Als ik je maar versta!

Wij zeggen laarzen … en wij zeggen botten.
Wij zeggen gekken … en wij zeggen zotten.
Laarzen, botten, gekken, zotten …
Da's toch een heel verschil?

Wij zeggen bijstand … bij ons heet dat doppen.
Wij zeggen tassen … en wij zeggen koppen.
Bijstand, doppen, tassen, koppen …
Da's toch een heel verschil?

Hoewel! ’t Verschil is als je ’t goed bekijkt maar minimaal.
Hoewel? Nou? We wonnen toch wel heel erg vaak bij ‘Tien voor Taal’.
Zeg, wil jij een patatje … ik lust wel een frietje.
Ik weet wel een frietkot … een snackbar, Margrietje.
En ik betaal … da's niet normaal!
Het gaat erom dat ik je versta …
Als ik je maar versta …
ALS … ik je maar versta!

Met dank aan Tomas, die me op dit lied opmerkzaam maakte.

De mosselman uit China en Japan

2010-11-05T11:07:00.001+01:00

Grappig om mijn punt 'Vlamingen wíllen helemaal niet bij Nederland horen' weer eens bevestigd te zien, ditmaal door Eef Lanoye. In het Vlaamse blad Humo zegt de in Nederland wonende nicht van Tom: "Als ze hier in Nederland daarover beginnen, zeg ik meteen: 'Ja dááág, wij willen echt niet bij Nederland.'" En: "Bij de grens Nederland-België begint Zuid-Europa." En zo is het.
Het lijkt soms zelfs alsof Vlamingen meer met het Verre Oosten hebben dan met Nederland, gezien een aantal uitdrukkingen:
- Vlamingen worden wel eens de 'Japanners van het Westen' genoemd. (Dit is slechts één van de vele verschillen tussen België en Nederland: ondanks hun koopmansgeest staan Nederlanders niet direct bekend als keiharde werkers.)
- Onze zuiderburen zeggen: 'Met alle Chinezen, maar niet met den dezen' als zij bedoelen: 'Ik ben wel goed, maar niet gek'.
- Gisteren pas hoorde ik van de Vlaamse uitdrukking 'Chinese vrijwilliger'.
Wikipedia leert mij het volgende:
Een Chinese vrijwilliger is een Vlaamse uitdrukking voor iemand die verplicht wordt om een vervelende taak op zich te nemen. De oorspronkelijke betekenis komt met grote waarschijnlijkheid van de Koreaanse Oorlog (1950-1953), waar zowel Belgen als Nederlanders meevochten. De letterlijke betekenis is dus 'een Chinees soldaat ten tijde van de Koreaanse oorlog'. Aangezien het voor China belangrijk was om de communistische vrienden van Noord-Korea te steunen, spreekt het voor zich dat maar weinig van die vrijwilligers echt 'vrijwillig' waren. Vandaar wellicht de betekenis die vandaag de dag in Vlaanderen gebruikt wordt.
- En dan nog dit: de oer-Hollandse mosselman uit het kinderliedje 'Zeg ken jij de mosselman' komt volgens Vlamingen niet uit Scheveningen, maar uit ... China en Japan. Toegegeven: dit rijmt in ieder geval en ook het metrum is beter, maar het doet me toch een beetje pijn. Alleen al om dit liedje lijkt een gemeenschappelijke Vlaams-Nederlandse cultuur ver weg.
Overigens komt de mosselman ook niet uit Scheveningen, maar uit Yerseke (voor de Vlamingen, spreek uit: Ierseke met de klemtoon op 'Ier' en dan verder als 'Janneke'). Daar staat althans het beeld op de foto.

Vlees noch vis (in de microgolf) (2)

2010-11-03T23:02:00.001+01:00

In Vlees noch vis (in de microgolf) (1) schreef ik dat ik als Nederlandse soms Vlaamse zinswendingen en uitdrukkingen blijk te gebruiken, terwijl ik daarvan echt geen weet heb. Ze klinken mij heel vertrouwd in de oren. Het duurde even, maar inmiddels kan ik wat voorbeelden noemen:

- “Die kan het goed uitleggen”. Betekenis (ongeveer): “Die heeft een vlotte babbel/kan mensen goed overtuigen”. Kan ook een beetje negatief bedoeld zijn: “Die heeft praatjes”.
- “Dat ziet er een lieve uit” in plaats van: “Dat lijkt me een lieve man/vrouw”.
- “We gaan eens een tandje bij steken”. Betekenis: “We gaan er nu eens even goed tegenaan”. (Natuurlijk wordt hier de tand van een tandwiel/versnelling bedoeld ...)
- “Die is nogal wat tegengekomen in zijn leven” of “Wat ik net ben tegengekomen ...”: “Die heeft nogal wat meegemaakt in zijn leven”, respectievelijk “Wat me zojuist is overkomen ...”
- “Het is nu gedaan hè!” in plaats van: “En nu is het afgelopen!”

Lezer Bart, een Nederlander die in België woont, kampt wel eens met hetzelfde probleem. Onder Nederlanders zei hij, waarbij hij op volslagen onbegrip stuitte:

- “Die heeft nogal wat stoten uitgehaald!”

Opnieuw iets wat mij volkomen normaal in de oren klinkt. Het betekent: “Die heeft nogal wat strafs uitgehaald” ... eh ... “Die heeft nogal wat geflikt”.

En dan nog wat voor mij gevaarlijke woorden:

- opendeurdag zeggen in plaats van open dag of open huis;
- het woord ‘serieus’ gebruiken in bijvoorbeeld ‘een serieuze strafvermindering’, waar we in Nederland zouden zeggen ‘een forse strafvermindering’;
- zomeruur/winteruur in plaats van zomertijd/wintertijd;
- microgolf in plaats van magnetron.

Jij hebt ze natuurlijk ook!

2010-10-11T17:07:00.001+02:00

Heb jij ze ook? Vage kennissen die desalniettemin denken dat je hun hele levensgeschiedenis van naaldje tot draadje kent. Hoe zij herkenbaar zijn? Zij laten te pas en te onpas het woordje 'natuurlijk' vallen, daarbij suggererend dat jij als toehoorder natúúrlijk van het gestelde op de hoogte bent.
Een voorbeeld: "Ja, want de moeder van mijn man is natuurlijk vroeger ook geopereerd aan haar dikke darm, dus het zit er dik in dat hij hetzelfde moet ondergaan." Wat ik me dan dus afvraag: is zo iemand er echt van overtuigd dat zij mij dit al heeft verteld (terwijl ik zéker weet van niet)? Of probeert zij er door middel van het woordje 'natuurlijk' naar te vissen of ze het mij al eens heeft verteld? "Mijn schoonmoeder is natuurlijk vroeger ook geopereerd aan haar dikke darm." "Hè? Wat? Is jouw schoonmoeder vroeger ook geopereerd aan haar dikke darm?" "Oh, had ik dat nog niet verteld dan? Ja joh ..." Etc. etc.
Dit laatste werkt bij mij in ieder geval niet, want ik laat zo iemand natuurlijk gewoon eh ... uitpraten.

карандаш/Caran d'Ache

2010-10-09T21:42:00.002+02:00

Ik vroeg me laatst af wat nu het precieze verband is tussen het Russische woord voor potlood, карандаш (karandasj), en het beroemde Zwitserse bedrijf Caran d'Ache (je weet wel, van de kleurpotloden).
Is Caran d'Ache nu naar het Russische karandasj genoemd, of noemen de Russen hun potlood naar deze producent van Swiss made schrijf- en tekengerei? Zo'n gekke aanname is dit laatste niet, voor iemand die verder geen Russisch kent. Immers, de Vlamingen hebben het ook over een 'Bic' als ze een balpen bedoelen: naar pennenfabrikant 'BIC'.
Op naar Wikipedia en de Caran d'Ache-site dus. Blijkt dat de firma Caran d'Ache genoemd is naar het pseudoniem van de 19e-eeuwse Franse satirische en politieke tekenaar Emmanuel Poiré, die uit Rusland geëmigreerd was. Zouden Emmanuel Poiré of de oprichter van Caran d'Ache, Arnold Schweitzer, wel geweten hebben waar het woord 'karandasj' oorspronkelijk vandaan komt, zo vraagt men zich op de Caran d'Ache-website af. Want dit komt van het Turkse 'kara tasj', dat 'zwarte steen' betekent: inderdaad, het grafiet in potloden ...

NB Waar BIC vandaan komt? Het is de verkorte versie van de naam van de oprichter, Marcel Bich.

Vlees noch vis (in de microgolf) (1)

2010-09-30T23:59:00.002+02:00

Soms vind ik het moeilijk om zuiver Standaardnederlands te spreken en te schrijven. Er klinkt altijd wel wat Vlaams doorheen. Dat klinkt misschien aanstellerig, maar je moet je voorstellen dat ik vanaf mijn achttiende, zowat twee decennia geleden, altijd omringd ben geweest door Vlamingen. Ik vind het juist niet altijd leuk, want bij kleine zinswendingen kan ik soms echt twijfelen of het nu Vlaams is, of Nederlands. Erg onhandig in mijn werk, waar ik toch in ieder geval Standaardnederlands zou moeten schríjven. Het gaat soms om zulke subtiele dingen, dat ik de voorbeelden hier niet eens kan aanhalen. Wel kan ik een aantal woorden bedenken die meer voor de hand liggen, en waarbij ik bijna standaard het Vlaamse woord gebruik, of die ik bijna niet anders dan op z’n Vlaams kan uitspreken:

- dessert: hoewel niet typisch Vlaams, is dit woord in Nederland minder ingeburgerd dan het woord ‘toetje’ (waar ik van Vlamingen trouwens altijd commentaar op krijg, omdat het zo’n raar woord is).
- pyjama: pyjáma zeggen is voor mij buitengewoon lastig, het wordt pýzjama.
- praline: omdat het Franse en Vlaamse woord voor snoepje ‘bonbon’ is, krijg ik het Nederlandse ‘bonbon’ voor praline echt niet over mijn lippen.
- brief in de zin van ‘boodschappenlijstje’: misschien omdat het woord ‘boodschappenlijstje’ zo lang is, gebruik ik eigenlijk standaard het woord ‘brief’: “Staat de pindakaas al op de brief?”
- pennenzak in plaats van etui: vind ik eigenlijk veel mooier; ik houd van woorden die precies aangeven wat ze betekenen, zoals bijvoorbeeld ook het meer in Vlaanderen gebruikte briefomslag en de Vlaamse duimspijker voor punaise.
- een boontje hebben voor iemand (‘een zwak voor iemand hebben’): toen ik dit eens argeloos op mijn werk zei, klonk deze uitdrukking mij volkomen vertrouwd in de oren. Tot ik niet-begrijpend werd aangekeken...
- schoonbroer: het is toch logischer om het over je schoonzus en je schoonbroer te hebben, dan over je schoonzus en je zwager?

Maan, roos, vis, bamzaaien?

2010-09-17T14:08:00.001+02:00

De onderstaande woorden kende ik tot voor kort niet. Kan ik me hier nog uit redden met de uitdrukking 'hoe meer je weet, hoe minder je weet'? Of zegt het gewoon iets over mij? Ik ben namelijk niet (zo) alternatief, niet technisch aangelegd en ook geen kroegtype:

daslook
Wikipedia: plant uit de lookfamilie. Het is een vrij zeldzame soort in België en Nederland. De soort is in Nederland wettelijk beschermd.
Heb ik al drieënhalf decennium níet van die plant gehoord, kom ik hem opeens overal tegen. Het begon ermee dat we heilzame daslookdruppeltjes aangeraden kregen door familie (ahum, Belgische familie natuurlijk, gezien het voorgaande). Vervolgens kom ik op een natuurfototentoonstelling een foto tegen van een heel daslookbos in Brussel. En wat zag ik gisteren toen ik heel toevallig in de natuurwinkel was? Daslook-braadfilets (met 'daslookpesto'). Zit er nu iemand met mijn voeten te spelen, of wat? Of toeval nu bestaat of niet, toevallig is het wel.

dongel
Een of ander ding om mobiel te kunnen internetten.
KPN heeft naar het schijnt al een paar jaar geleden reclame gemaakt voor zijn dongel, maar aangezien ik zelden de tv aan heb, is dit volkomen langs mij heen gegaan.

dood zijn/doodslaan van bier
Wordt gezegd van bier waarvan het schuim weg is/wegtrekt, wat veroorzaakt wordt door vette glazen of door een te lage temperatuur van het biertje. Gek genoeg niet in Van Dale te vinden (wel 'dode olie': olie zonder gas).

bamzaaien
Van Dale: 'lucifertje trekken'; loten door het aantal knopen, lucifers dat iem. in een gesloten hand heeft te raden of door uit een aantal op verschillende lengte afgebroken lucifers de langste of de kortste te trekken. [na 1950, van de Japanse gelukswens aan de keizer banzai, of Jiddisch, baam zajen (bij de staart)].
Schijnt een typisch kroegspel te zijn. Nooit van gehoord, blijkt het in groep 3 op een opdrachtblad te staan. Een kleine rondgang in mijn vriendenkring leert dat ik bepaald niet de enige ben, die dit woord niet kent. Ik vind het vreemd dat uitgerekend zo'n woord in groep 3 gebruikt wordt, ik zal Zwijsen hier nog eens over aanspreken. (Het taalonderricht in het basisonderwijs is trouwens een aparte blog waard: hebben jullie enig idee wat 'plaagwoordjes' zijn?)

Het filmpje 'Bamzaaien' van Jacobse en Van Es is op YouTube 15.000 keer aangeklikt, dus zo veel mensen kennen het in ieder geval wél:

De taal van een subcultuur: kwart voor de kwetter

2010-09-12T21:57:00.000+02:00

Noem mij gerust een freak, maar net als wiskundigen kicken op de duizelingwekkende oneindigheid van het getal pi, kick ik op het idee dat een zin die ik uitspreek, zéker nog nooit door iemand anders is gezegd. Bijvoorbeeld: 'de langzame blauwe olifant springt over de ijverige mier'. Dit is trouwens niet helemaal uit de lucht gegrepen: ik kan me nog een college over taalwetenschap herinneren, waar de oneindigheid van het aantal te vormen zinnen aan de orde kwam.
Bijna evenveel charme heeft het gegeven, dat slechts een handvol mensen ooit bepaalde woorden en uitdrukkingen (in een bepaalde betekenis) hebben gebruikt. Ik doel nu op het selecte clubje Nederlandse studenten, dat van 1992-1997 de straten van Antwerpen onveilig maakte.

Die periode kort voor het nieuwe millennium kun je omschrijven als de zorgeloosheid en de meligheid ten top. We waren een beetje op elkaar aangewezen, zoals dat heet. Je zult mij nooit horen verkondigen dat buitenlanders te veel samentroepen, want ik weet precies hoe dat gaat: ook wij Nederlanders klitten (O.V.T. en T.T.) behoorlijk samen. En dan krijg je dus een subcultuur met een apart taalgebruik.

Allereerst was daar de vreemde mengvorm van Nederlands en Vlaams. Onder invloed van de (Vlaamse) prof Nederlands, die de klank 'ie' stelselmatig verving door 'i', praatten wij voortaan alleen nog maar zo: "Mevrouw Van Vlit gaat op de fits naar de bib en dan door naar het fritkot". Je ging nooit meer terug naar huis, maar altijd naar je woonst. En zo kan ik qua Vlaamse woorden natuurlijk nog wel even doorgaan.

Er waren ook de woorden waar wij een aparte draai aan gaven. Een beetje zoals het tegenwoordig in de mode is om het te hebben over een brommert of de kappert, woorden waar je, kortom, een beetje om moet gniffelen. Zo waren we regelmatig in de 'wasserie' te vinden (wat beslist niet het Vlaamse woord voor wasserette is). Als rasechte Hollanders bezigden we het woord gezellig nog méér dan het in Nederland zelf gebruikt werd, maar dan verbasterd tot 'gezwellie'. (Ik zie nu op internet dat het bestaat, maar volgens mij hebben wij dat woord uitgevonden!)

Eveneens op een obsessieve manier gebruikten we het woord 'blij' in zinnen als: "Wat een blije rok heb je aan!", maar ook als uitroep op deze manier: "Dus je gaat mee naar dat feest? Blij!" Dit laatste werd ook wel vervangen door "Rennie anijs!" (Very nice.) Als iets matig leuk werd gevonden, werd het woord blij verdriedubbeld, waarbij een gemaakt blij, maar eigenlijk verveeld gezicht werd getrokken.

Onze wereld werd bevolkt door de meest kleurrijke en vreemdsoortige personen met namen die alleen wij nog kunnen duiden: Het Kuiken, Vrouwtje Appelwang, Madame Foulard, Fru Dansk, de Sloep, de tut van de Belegstraat en 'Ieieieieieie'. ( Deze laatste persoon werd zo genoemd vanwege zijn overeenkomstige stemgeluid.) 'Annelies en haar tolktafels' sloeg op een wel heel ijverige tolkstudente. Zij had op haar kot niet één, maar meerdere tafels in allerlei formaten ingericht om haar tolkopdrachten te kunnen doen. En dan was er nog de Antwerpse huisdokter, wiens bijschijnlicht in onze verhalen welhaast reusachtige proporties had aangenomen, en daarom 'Dokter B. met zijn mijnwerkerslamp' werd genoemd.

Maar het allermooiste was de unieke uitdrukking ‘kwart voor de kwetter’ of ‘kwart over de kwetter’. Het sloeg helemaal nergens op, maar we bedoelden ermee: kwart voor of kwart over een niet nader bepaald uur.

Fillon? Fion? Vion? Fignon!

2010-08-31T21:41:00.001+02:00

Wat? De Franse premier dood? Dat dacht ik vanmiddag toen ik in een flits op de autoradio hoorde dat Laurent Fillon overleden was. Maar wacht eens even: hij heet François, die premier. Dan moet het toch iemand anders zijn. Laurent Fillon dus. De naam deed bij mij geen belletje rinkelen. Kijk ik net op internet, blijkt het de oud-wielrenner Laurent Fignon te zijn.
Een prachtvoorbeeld van de gebrekkige uitspraak van het Frans in Nederland. Beste nieuwspresentator, de naam Fignon spreek je niet uit als Fion, maar als Fienjon. Hierbij wordt de 'nj' uitgesproken zoals in het Nederlandse 'oranje'. (Dus niet Fien-jon zeggen!) 'On' wordt natuurlijk op de bekende nasale manier uitgesproken, maar dat deed ie geloof ik wél goed.
Over oranje gesproken: ik weet zéker dat jij, Nederlander, in Frankrijk 'jus d'orange' zegt, als je een jus d'orange bestelt. Je kúnt het dus wel. Waarom spreek je het in Nederland dan uit als sudderans?

Zie ook mijn vorige blog De cordon blue van Gordon.

De cordon blue van Gordon

2010-08-22T10:47:00.000+02:00

Lieve schrijvende Nederlanders, ik heb een klein oproepje voor jullie. Als jullie nu met z'n allen eens één Frans woordje goed leren schrijven? Un tout petit mot? Omdat dat ook het enige Franse woord is dat jullie in de geschreven pers gebruiken, gaat het Franse taalgebruik in de Nederlandse media dan meteen met 100% vooruit! Klinkt goed, niet?
Oké, daar gaan we dan. Het Franse woord voor blauw is bleu. Met e-u. Dus niet blue, met u-e. Dat is Engels. Dus, beste dvd-recensent: de beroemde film van Luc Besson heet 'Le Grand Bleu', en niet 'Le Grand Blue'. Hij is wel in het Engels vertaald als 'The Big Blue', vandaar misschien de verwarring. En aan alle supermarktmedewerkers van Nederland: het is dus cordon bleu, en niet cordon blue. Overigens is het ook niet 'gordon blue'. Het is wel weer 'Blue Band', dat is namelijk Engels. Niet Bleu Band dus.
Nou vooruit, nog eentje dan. Beste mijnheer Albèrt van Chocolaterie Albèrt in Udenhout. U adverteert in onder meer een bekende Nederlandse snoepwinkel met 'bonbons exclusives'; het staat zelfs zo in uw logo. 'Bonbon' is echter, geloof het of niet, een mannelijk woord. Het moet dus zijn: bonbons exclusifs, al begrijp ik dat 'exclusives' mooier oogt en beter klinkt.
Ik wilde hier nog een opmerking maken over de schrijfwijze van de naam van de Britse band, waarvan de zanger onlangs na Pukkelpop zelfmoord pleegde. Ik zie echter dat de band het zelf ook verkeerd schrijft. 'Ou est le swimming pool', zoals het AD, maar ook de band zelf schrijft, zou eigenlijk 'Où est le swimming pool' moeten zijn. Met een accent grave op de u dus. Of liever nog: 'Où est la piscine'.
Het verheugt mij in ieder geval dat er eindelijk weer eens Franse/Franstalige liedjes op de Nederlandse radio te horen zijn en dan nog wel twee zomerhits: 'Alors on danse' van de Belgische Stromae en 'Je veux' van de Française ZAZ.

Den draad

2010-08-15T20:46:00.001+02:00

Twee Belgen en een Nederlander lopen langs een bouwwerf, alwaar men een bobijn aan het afwikkelen is. Zegt de ene Belg lachend tegen de andere: "Den draad hè". En de andere Belg gniffelend tegen de ene: "Jaja, den draad!". De Nederlander begrijpt er niets van. De Belgen: "Allez gij, kende gij den dráád niet?" Voor alle Nederlanders die 'den draad' ook niet kennen, volgt nu de legendarische sketch uit het Vlaamse nep-realityprogramma 'In de gloria':

Geen kniesoor die daar niet op let

2010-07-30T00:38:00.001+02:00

Wat is dat toch, dat we zo’n moeite hebben met negaties? Iemand riep laatst: “Oei, dat scheelde geen haartje!” Dat deed me denken aan een taalkundige running gag op mijn vroegere werk: ‘geen kniesoor die daarop let’.

De grap bij dit soort dingen is, dat ze niet eens echt opvallen. Wat natuurlijk niet geldt (of eigenlijk wel, dus) voor de kinderuitspraken “Mag ik met zonder jas naar buiten?” of “Mag ik water met zonder bubbels?”
(Hoe kan dat eigenlijk, dat kinderen dit zeggen? Mijn theorie hierover is, dat het glas voor kinderen eerder halfvol is dan half leeg. Ze zijn daarom eerder geneigd om ‘met’ te zeggen, zelfs al hebben ze iets níet.)

Ik ben toch niet de enige die altijd met de ogen knippert bij het lezen van de uitdrukking ‘dat zal hem geen windeieren hebben gelegd’? Heeft iemand nu wél of geen geld verdiend?
En ik moest een paar jaar geleden toch echt even doordenken (ik schaam me er niet voor) bij de wervende slogan van de krant die zich ‘slijpsteen voor de geest’ noemt: ‘Wordt u graag gehinderd door enige kennis?’ Misschien maak ik wel geen deel uit van de NRC-doelgroep.
Wel geen? Is het nu wel, of is het nu geen? Het Vlaams heeft ook zoiets lastigs: de woordcombinatie ‘wel niet’, zoals in: ‘Het scheelde wel niet veel’. Geen haartje dus.

Spreek nooit ’s namiddags af met een Belg!

2010-07-22T20:56:00.003+02:00

Tussen Nederlanders en Vlamingen ontstaat af en toe verwarring over de begrippen voormiddag, middag en namiddag.In Nederland wordt met 'voormiddag' het begin van de middag bedoeld, de tijd tussen 12.00 uur en ongeveer 14.00 uur. Als je het in België over de voormiddag hebt, dan gaat het om de uren voor de mid-dag, dus voor 12.00 uur. De namiddag (in het Frans ‘l’après-midi’) is in België dan natuurlijk de tijd na 12.00 uur, tot pakweg 18.00 uur. In Nederland spreek je in dat geval over ‘de middag’ en pas vanaf ongeveer 17.00 heb je het over ‘de námiddag’. Een Belg duidt de tijd ná ongeveer 17.00 uur dan weer aan met 'de late namiddag'.
De Nederlandse Taalunie adviseert op haar Taaladviespagina Voormiddag, namiddag het volgende: ‘Om misverstanden te voorkomen is het dan ook raadzaam om vooral in contact tussen Nederlanders en Belgen bij het gebruik van dergelijke tijdsaanduidingen zo expliciet mogelijk te zijn en er een tijdstip bij te noemen.’

Belgische hoofdredacteur voor NRC?

2010-06-30T18:08:00.000+02:00

Fokke en Sukke: 'Met een Belgische hoofdredacteur krijgen we in ieder geval al minder spelfouten in de krant'. Het eerste wat Peter Vandermeersch waarschijnlijk zou doen, is hier het woord 'Belgische' vervangen door 'Vlaamse'!
Zie ook: Hoofdredacteur De Standaard stapt over naar NRC

Familie van het zevende knoopsgat

2010-06-27T22:30:00.000+02:00

De Vlaamse uitdrukking 'van het zevende knoopsgat' heeft twee betekenissen:

1. Zoals in 'familie van het zevende knoopsgat': zeer verre familie
2. Waardeloos

Waar de uitdrukking vandaan komt? Tja, een overhemd heeft meestal zeven knopen. De zevende is dus de laatste en de laagste...

De eerste betekenis staat wel in Van Dale (als Belgisch Nederlands), de tweede niet. (Waarom eigenlijk niet?)
Ik kom de uitdrukking overigens ook, maar in mindere mate, op Nederlandse websites tegen. Misschien wordt deze uitdrukking in Zuid-Nederland gebezigd?
Ook varianten met bijna alle andere rangtelwoorden vind ik op internet. Na 'het zevende knoopsgat' komt de variant 'het derde knoopsgat' het vaakst voor. Op nummer drie staat 'het vijfde knoopsgat' en 'het vierde knoopsgat' staat op nummer vier. Daarna komen zowat alle varianten in mindere mate voor (zelfs het vierentwintigste knoopsgat kwam ik tegen). Je kunt het ook vaagweg over 'het zoveelste knoopsgat' hebben. In de tweede betekenis (waardeloos) heeft alleen 'van het eerste knoopsgat' een positieve betekenis:

- '(...) deze jongen bracht animo in het veldrijden, een vechter van het eerste knoopsgat.'
- 'Geen groepen van het tweede knoopsgat, maar opkomende groepen uit België of zelfs uit de Benelux.'
- 'Ik deelde een kamer met mijn bloedverwant van het vierde knoopsgat en zo kom je nog eens iets over jezelf te weten.'
- '(...) Bijvoorbeeld door allerlei organisaties van het vijfde knoopsgat als evenwaardig aan een vakbond te beschouwen.'
- 'Deze laatste was een amateur-Egyptoloog van het zevende knoopsgat en deduceerde op onwetenschappelijke wijze dat de sarcofaag en de inhoud hiervan (...)'
- 'Je krijgt sowieso nog genoeg volk thuis over de vloer en op die borrel komen dan neven en nichten, tantes en nonkels van het zevende knoopsgat, en dat vond ik super.'
- 'Het is ook een kunst natuurlijk, een avonturenprent maken die actie en spektakel opoffert aan filosofisch geneuzel van het zevende knoopsgat (...)'
- 'En BMX' er Dave Mirra vind ik stukken meer thuishoren op een quiz dan één of andere Kirgizische wielrenner van het zevende knoopsgat (...)'
- 'Zeg niet dat ik je niet gewaarschuwd had voor de maffiosi-praktijken van mijn Wit-Russische familie van het achtste knoopsgat!'
- 'Racing staat met een samenraapsel van het tiende knoopsgat bijna laatste!'

Kun je concluderen dat 'familie van het zevende knoopsgat', verre familie, als waardeloos wordt gezien? Dat gaat misschien wat ver. Ik denk dat er nog een derde betekenis mogelijk is die een combinatie van de twee is. De citaten bij 'het zevende knoopsgat' kun je volgens mij ook 'vertalen' als 'vaag': een of andere vage Kirgizische wielrenner, vaag filosofisch geneuzel, en dan dus ook 'een vage oom of tante'. Dat heeft toch een beetje een vage negatieve connotatie, zonder dat de persoon in kwestie direct waardeloos hoeft te zijn.

Roodkápje of Róódkapje? Ingewíkkeld of íngewikkeld?

2010-06-13T08:59:00.000+02:00

Klinkt Roodkapje met de klemtoon op ‘rood’ en ingewikkeld met de klemtoon op 'in' Nederlanders een beetje mal in de oren, Vlamingen zijn het zo gewoon. En is het eigenlijk ook niet beter dan het Nederlandse ingewíkkeld en Roodkápje?

Tussen het Nederlands en het Vlaams bestaan veel verschillen in beklemtoning. Dat maakt het voor buitenlanders nog íngewikkelder om te leren waar in onze taal de klemtonen liggen.

(Nog ingewikkelder? Ja, want het Nederlandse klemtoonpatroon is echt een rommeltje en moeilijk te leren, zo schrijft Marc van Oostendorp. Talen als het Frans, het Pools of het Hongaars hebben een heel inzichtelijk klemtoonpatroon. De klemtoon ligt in het Frans altijd op de laatste lettergreep van het woord, in het Pools altijd op de één na laatste en in het Hongaars altijd op de eerste. Voor zover we kunnen nagaan, aldus Van Oostendorp, viel in het Oergermaans - de moeder van alle Germaanse talen - de klemtoon ook altijd op de eerste lettergreep van het woord. Het Nederlands heeft in de loop van zijn geschiedenis dat regelmatige patroon verlaten.)

Hieronder een aantal verschillen in beklemtoning in Nederland en in Vlaanderen:

NL - VL
Casino - Casino
Pyjama - Pyjama
Bikini - Bikini
Ingewikkeld - Ingewikkeld
Nieuwjaar - Nieuwjaar
Werkloos (soms en correct: werkloos) - Werkloos
Werknemer (soms en correct: werknemer) - Werknemer
Doornroosje - Doornroosje
Roodkapje - Roodkapje
Sneeuwwitje - Sneeuwwitje
Plastic (uitspr.: plestik) - Plastiek
Nylon (uitspr.: nijlon) - Nylon (uitspr.: nielon)
Service (uitspr.: survis) - Service (uitspr.: servies)
Recital (uitspr.: risaaital) - Recital (uitspr.: resietal)
Verkoop (soms: verkoop, het mag allebei) - Verkoop
Catalogus - Catalogus (of eerder: cataloog)
Azalea - Azalea
Kameleon - Kameleon
Epilepsie - Epilepsie

Bij woorden als casino, pyjama en kameleon is er volgens mij sprake van volstrekte willekeur en is het geen kwestie van goed of fout. Waarom zou casino beter zijn dan casino? En kameleon beter dan kameleon?
Bij samengestelde woorden zoals werkloos, werknemer en Roodkapje doen de Vlamingen het vaak wel beter. Immers, het eerste, specifiërende deel van een samengesteld woord wordt logischerwijs beklemtoond: boekenkast (geen kleerkast), appelboom (geen perenboom), werkloos (niet machteloos) en dus ook Roodkapje (niet Blauwkapje). In Nederland zeggen we toch ook Blauwbaard?
Ook is het logischer om net als de Vlamingen te spreken van ingewikkeld, want ik neem toch aan dat er een verband is met het woord inwikkelen. En verkoop met de klemtoon op ‘ver’ is gewoon vergezocht.

Overmorgen Mama Appelsap-verkiezing!

2010-06-03T13:47:00.001+02:00

Overmorgen is het zover: de verkiezing van de allerbeste Mama Appelsapjes!

Hierbij mijn persoonlijke top vijf:

5. Mooie sokken - The offspring - Self esteem
4. Kom er maar in Chantal - Red hot chili peppers - Under the bridge
3. Ik zat alleen in een vuile kameel - Men at work - Down under
2. Ze verkoopt boerenkool, pakt de shampoo erbij - Patrick Bruel - Casser la voix

En op 1:
1. 't Noorderdierenpark - Wham! - Wake me up before you go go.
Ik vind deze zo leuk omdat ik heel lang niet heb geweten wat Wham! nu zingt aan het begin van dit lied. (Ze zingen 'Jitterbug', een soort dans)

Ik heb hier ook nog een originele Mama Appelsap, namelijk een echte Vlaamse mondegreen, die ik van mijn Vlaamse nicht heb geleerd:

- 't Moe allicht gedaan zijn! - Baha men - Who let the dogs out?
Gedaan klinkt ongeveer als gedòn. ''t Moe allicht gedaan zijn' betekent zoveel als ‘schei daarmee uit!’

Breng nu je stem uit op de drie leukste Mama Appelsap-fragmenten!

De uitspraak van de naam Lucienne

2010-06-01T21:10:00.002+02:00

Ik kreeg de vraag hoe mijn naam nu eigenlijk uitgesproken wordt: in drie lettergrepen ('Lu-ci-en') of in twee ('Lu-sjen'). Mailer had hierover een discussie met zijn vrouw; hijzelf denkt het laatste, want hij had vroeger een ‘Lu-sjen’ in de klas, maar zijn Engelstalige vrouw denkt dat het eerste correct is. In het Engels wordt de naam namelijk als ‘Lucy-Ann’ uitgesproken en in het Frans telt de naam ook drie lettergrepen.

De naam Lucienne is Frans en dient dan ook eigenlijk uitgesproken te worden op zijn Frans, namelijk als 'Lu-ci-en' met een scherpe ci, een uitgesproken n en een stomme (niet uitgesproken) e op het eind. Dus niet nasaal uitspreken, zoals de mannennaam Lucien. En ook geen vernederlandste versies zoals ‘Lusjenne’ of ‘Lusjen’. Ook schrijf je Lucienne in het Frans zonder trema op de e.

Dan nu de praktijk. In Nederland wordt Lucienne bijna altijd uitgesproken als ‘Lusjen’ of ‘Lusjenne’, ook door mijzelf. (Als ik alleen mijn voornaam zeg, zeg ik ‘Lusjen’ en als ik mijn achternaam erbij noem, dan zeg ik ‘Lusjenne’ omdat dat vloeiender loopt.) Ik denk dat dat ook voor de meeste andere Luciennes in Nederland geldt. Waarom dat zo is? Ik denk dat het deels te maken heeft met gemakzucht (Nederlanders nemen het over het algemeen niet zo nauw met de uitspraak) en deels met het feit dat het in Nederland een beetje geaffecteerd klinkt als je Lucienne op zijn Frans uitspreekt. In Vlaanderen daarentegen wordt mijn naam correct (op zijn Frans dus) uitgesproken; ook ik doe dat als ik in België ben.
In Nederland wordt de naam Lucienne ongeveer even vaak met trema geschreven als zonder.

Trivia:
- De naam Lucienne is in België en Frankrijk echt een naam voor oma’s. Op een Frans babynamenforum wordt de naam echt uitgespuugd: ‘Wat zielig voor die baby’, ‘Ik heb met haar te doen' ...
- In Nederland komt de naam niet zo heel vaak voor; in 2009 werd de naam Lucienne twee keer gegeven; de naam Luciënne eveneens twee keer (bron: Sociale Verzekeringsbank)
- Mijn naam wordt vaak verward met de namen Michelle en Julienne
- Vrienden noemen mij Luus of Lucy, pesters noemen mij Lu-chien (hond)

NB: Op 3 juni gaat de nieuwe Nederlandse Voornamenbank online op www.meertens.knaw.nl/nvb, die 500.000 voornamen bevat waarvan de populariteit vanaf 1880 en de verspreiding over Nederland wordt getoond. De NVB is het complement van de Nederlandse Familienamenbank die op 3 december 2009 gelanceerd werd.

Klemtonen in straatnamen (vervolg)

2010-05-10T22:10:00.002+02:00

Ik zou nog terugkomen op de klemtonenkwestie bij straatnamen (en plaatsnamen): waarom is het de Boomláán en niet de Bóómlaan? En de Leywég en niet de Léyweg? (Zie mijn blog De dekselse diabolo.) Het googelen over dit onderwerp viel echter een beetje tegen; heel veel lijkt hier niet over gepubliceerd te zijn.

De Taalkalender van Onze Taal geeft wat mij betreft een nogal onbevredigend antwoord:
In heel veel dorpen en steden is het een bekend verschijnsel: de lokale bevolking zegt 'Hoogstráát' of 'Coolsíngel' waar je 'Hóógstraat' of 'Cóólsingel' zou verwachten. Hoe zou dat komen? Taal wordt vaak gebruikt als een paspoort: op heel subtiele manieren kun je laten merken of je wel alle codes van een groep kent. Een accent hoeft maar net een klein beetje anders te zijn, of je luisteraar weet al: die is niet van hier. Ook die vreemde klemtoon kan dat doel dienen. Je merkt dat bijvoorbeeld ook doordat de vreemde klemtoon niet bij alle straatnamen opduikt: in dezelfde stad heb je naast elkaar een 'Coolsíngel' en een 'Wéstersingel'. Als het klemtoonpatroon regelmatig was, zou het te makkelijk zijn voor buitenstaanders.
Dit lijkt me een iets te simpele verklaring. De vraag blijft, wie wanneer en waarom dan ooit bedacht heeft dat er Hoogstráát gezegd wordt en niet Hóógstraat. Het lijkt me logischer dat de ligging van de klemtonen historisch of geografisch bepaald is en dat het buitenstaandersidee eerder een bijkomstigheid is.

In reactie op mijn blog vroeg ‘Herman’ of het niet met geografie te maken kan hebben. In het westen van Nederland wordt hij aangesproken met Hérman, maar op de Veluwe en verder naar de oostgrens verschuift de klemtoon en wordt het steeds meer Hermán. Hetzelfde viel hem op voor de naam Johan.
Een andere blogger zag ook geografisch bepaalde verschillen in uitspraak, maar doelde daarbij op Noord- versus Zuid-Nederland: mensen uit Noord-Nederland hebben volgens hem de neiging om de klemtoon aan het begin uit te spreken (Lééuwarden, Káátsheuvel, Máástricht), terwijl zuiderlingen dat juist aan het einde doen (Leeuwárden, Kaatshéúvel, Maastrícht).

Misschien zit er wat in, en wie weet heeft het wel wat met Germaanse en Romaanse invloeden te maken. Maar daar staat weer tegenover dat Limburgers zelf Kérkrade schijnen te zeggen, terwijl Randstedelingen (ik weet niet hoe ze dat in het noorden doen) het over Kerkráde hebben. Dus helemaal waterdicht is dit niet.

Zelf houd ik het maar bij De Nieuwe Taalgids uit 1916, die vooral ingaat op de inhoud. Het komt er in het kort op neer dat de klemtoon op dát lid van de samenstelling ligt, dat als belangrijkste beschouwd wordt. In Venlo is het Kérkstraat maar Maaspóórt. Waarom? Omdat men desnoods kan zeggen: ‘die of die persoon woont aan de poort, op de markt, op de plaats’, welke aanduiding dan nader kan worden bepaald; maar het is het vlakweg onmogelijk te zeggen: ‘hij woont in de straat’. Lees vooral ook even het hele artikel op de website van de DBNL, de digitale bibliotheek voor de Nederlandse letteren.

Het verband tussen maillot en onbevlekte ontvangenis

2010-04-26T13:31:00.002+02:00

Wat natuurwetenschappen moeten zijn voor de bètastudent, is etymologie voor de alfa: het is een duizelingwekkende reis naar de kern der dingen en naar een voor de oppervlakkige toeschouwer nooit vermoede samenhang tússen de dingen. De aarde wordt bijeen gehouden door een onzichtbaar net van de kleinste deeltjes, voortkomend uit de oerknal; etymologie is eveneens als een haakwerk dat onder de oppervlakte verleden en heden, en talen met elkaar verbindt - zoals bijvoorbeeld de verwante talen Fins en Hongaars.
Een maillot is in Nederland een soort panty, maar in Frankrijk een gympak of een voetbalshirt, een badpak of een zwembroek (beide maillot de bain). Het is natuurlijk geen toeval dat voor al deze kledingstukken hetzelfde woord ‘maillot’ wordt gebruikt. De gemeenschappelijke deler is maille, het Franse woord voor tricot (het woord tricot bestaat in het Frans overigens ook) en, in de eerste betekenis, voor 'steek' (van haakwerk). Hoe het precies komt dat de betekenis in Nederland beperkt is, of zich wellicht is gaan beperken tot louter een weefsel voor aan je benen, dat weet ik niet en ik vraag me af of dat precies is na te gaan.
De etymologie die eerder op Wikipedia aan het woord maillot werd toegedicht, namelijk dat het afkomstig zou zijn van een bij de Parijse opera werkende kostuumontwerper genaamd ‘Maillot’, klopt volgens Onze Taal in ieder geval niet; er zou zelfs nooit een Maillot bij deze opera gewerkt hebben (Onze Taal december 2007, p. 348).
Verder betekent het Franse 'maille' onder meer nog ‘maas’ (van bijvoorbeeld een net) en ‘malie’ (denk aan het woord ‘maliënkolder’), maar ook ‘gespikkelde (gevlekte) tekening op sommige vogelsoorten’ en ‘macula’ (de medische term voor vlek, zoals de gele vlek op het netvlies). Het zal gezien het voorgaande niet verbazen dat het uit het Latijn afkomstige ‘macula’ zowel ‘vlek’ als ‘maas’ betekent.
Er is dus een taalkundig verband tussen de onbevlekte ontvangenis (the immaculate conception/l’immaculée conception) en een ordinaire Hollandse maillot. En dat is nu het leuke aan etymologie.

Vriendin wint Groot Secretaressedictee!

2010-04-23T11:15:00.001+02:00

Nieuwsflits: mijn vriendin Arianne de Ruiter heeft op 21 april jl. het Groot Secretaressedictee gewonnen. Ik ben natuurlijk erg trots op haar!
Zie het stukje op de site van de Leeuwarder Courant.

Foux du Fafa: Frans voor beginners

2010-04-05T19:41:00.000+02:00

Ooit de comedyserie Flight of the Conchords gezien? In deze serie speelt de band Flight of the Conchords zichzelf: een beginnend bandje uit Nieuw-Zeeland dat het in New York wil maken. In elke aflevering worden de komische scènes afgewisseld met muzikale intermezzo's. Een van mijn favoriete melige liedjes is 'Foux du Fafa'. Op de site van FOTC kun je, voor zover nodig, de songtekst meelezen.

De dekselse diabolo

2010-03-26T00:31:00.005+01:00

Hebben jullie dat nu ook? Dat je met enige regelmaat twijfelt over waar in een woord de klemtoon moet liggen? (En hebben jullie ook die onbedwingbare neiging om het woord klemtoon als klemtóón uit te spreken?)
Die plant heet dus niet reséda, maar réseda, zo weet ik nu.

Eerder schreef ik over die vreemd liggende klemtonen in Nederlandse plaatsnamen (zie mijn blog Bommelding in Jabbeke), iets waar je vaak door buitenlanders met je neus op gedrukt wordt.
Nu weer iets anders: ik kreeg een mail van iemand (een Nederlander) die zich erover verbaasde dat veel straatnamen een klemtoon krijgen waar je die net niet verwacht: ‘Zo wordt de Boomlaan bijvoorbeeld de Boomláán. En in Gouda bestaat de Karnemelksloot. Niemand die dit echter uitspreekt als het woord kárnemelk gevolgd door het woord sloot. Iedereen in Gouda zegt karnemèlluksloot (en dan meestal in platter Gouds: kannemèlliksloot. Die eerste ‘n’ heeft een rare klank; geen n, geen r. Het zit er een beetje tussenin).’
Nou, inderdaad, zo heb je hier in de buurt ook de Beekláán, de Damláán en de Leywèg. Dit zijn de eerste die me te binnen schieten. Zou het alleen optreden bij korte straatnamen? En zou het te maken kunnen hebben met het feit dat er anders verwarring kan optreden met bijvoorbeeld de Beekstraat? Dat gaat echter alleen voor de Damlaan op; er zijn namelijk ook een Damstraat en een Damplein vlakbij. Maar een Beekstraat en een Leystraat of –laan zijn er niet.
En passant vroeg de mailer nog of er in België ook van die straatnaamklemtoonkwesties zijn. Het lijkt er wel op. Zo heb je in Antwerpen de Waalse Káái en de Vlaamse Káái. En is het niet ook niet de Keyserléi?
Ik zie dat hier heel wat te googelen valt en kom er dan ook op een later moment op terug.

Onlangs heb ik ook eindelijk eens opgezocht of het nu een diábolo is of een diabólo: het is het laatste.

Wéér weer!

2010-03-14T22:16:00.005+01:00

De volgende keer dat je weer eens een nieuwsbrief leest, of een column in een tijdschrift of krant, moet je er eens op letten hoe vaak deze beginnen met een compleet oninteressant weerpraatje:

- 'Het lijkt wel of deze winter helemaal niet ophoudt! Al in december begon het te vriezen. In januari weer en in februari net zo. Het gaf hele mooie winterplaatjes voor de website en dit nummer.' (Nieuwsbrief BOS/Bewonersorganisatie Spoorwijk)
- 'Het voorjaar hangt in de lucht, de zon laat zich af en toe zien en de vogels tsjilpen een eind weg. Met deze aankondiging van de lente is het, zoals vanouds, een drukke bedoening bij het LOV.' (Nieuwsbrief LOV/Leer- en Ontmoetingproject voor Vrouwen)
- 'De winter is definitief achter de rug en het voorjaar staat voor de deur. Velen slaken een zucht van verlichting. Die winter heeft nu toch wel lang genoeg geduurd.' (Nieuwsbrief Singleclub De Kring 40+ regio Rijnmond)
- 'Het is zover: na maanden van koude, sneeuw, regen en wind is de lente eindelijk weer in zicht! Pas vanaf 21 maart kunnen de bloemetjes officieel weer bloeien maar Bloem zou Bloem niet zijn indien de bloemetjes niet élke week kunnen buitengezet worden!' (Nieuwsbrief Jeugdhuis Bloem)

En het blijft niet beperkt tot nieuwsbrieven en sufferdjes, ook columnisten van de 'degelijke' bladen kunnen er wat van:

- 'Deze winter was er een in de categorie 'echte'. Zo'n winter van heel vroeger, maar anno 2010 uiterst actueel. Mooi, maar ook verraderlijk. Met als stille getuige een hele zielige voorkant van de auto.' (Ed Lodewijks in de Kampioen)
- 'Het was koud toen ik in Amsterdam aankwam; al scheen de zon op de grachten en langs de huizen aan de Leidsekade, en op de ingang van Hotel American.' (Bart Chabot in het AD)

Beste redacteur, columnist, blogger of andere schrijver, niet zijnde een weerman of -vrouw: hier krijg ik het heen en weer van. Als je weer eens achter je pc kruipt om een stukkie te schrijven, bedenk dan dat a) zo'n weerintro hier niets wezenlijks aan toevoegt, b) de lezer zelf ook wel weet wat voor weer het is en c) vele anderen hun stukkies met het weer beginnen, wat een gaapeffect bij de veellezer teweeg kan brengen.

Quiz: wat is een ornithorynque?

2010-03-06T16:56:00.003+01:00

Vlamingen zijn gek op kennisquizzen. De Slimste Mens ter wereld, een televisiequiz, is echt een hype. De achtste reeks is onlangs afgelopen. Een Nederlandse versie van het programma, onder de titel De slimste, bestaat nog niet zo lang en trekt ook niet zo veel kijkers als de Vlaamse.
Het fenomeen zaalquizzen kent in Vlaanderen ook een lange historie. Er wordt in culturele centra, scholen e.d. gequizt dat het een lieve lust is. Er bestaat een circuit van quizzen, met een ranking, de Vlaamse Quiz Ranking of VQR. Deze is ontwikkeld door Steven De Ceuster, die tevens de mede-oprichter en directeur West-Europa is van de International Quizzing Association IQA. In Nederland is het quizzen in teamverband, in zalen en dan met name in cafés, duidelijk in opmars. De populariteit hiervan is groeiende. Zo is er Pubquiz Amsterdam, opgericht door 'quizmissen' Margôt Limburg en Saskia Aukema.
Thuis doen wij wel eens 'De vraag van vandaag' (naar analogie van de afsluiter van Man bijt Hond en van Sesamstraat).

Nu dan mijn vraag van vandaag, die je moet zien te beantwoorden zonder te googlen: wat is een 'ornithorynque'? Het is een Frans woord. Tip: -rynque komt uit het Grieks; het betekent 'bek'.

Appelblauwzeegroen en avondrood: mooi Vlaams

2010-03-01T21:46:00.005+01:00

Speciaal voor de Vlamingen die denken dat ik met hun voeten speel als ik blogs schrijf over Vlaamse irritaal: hierbij dan een paar van mijn favoriete Vlaamse woorden en uitdrukkingen.

- Appelblauwzeegroen - onbestemde kleur / blauwgroen, turquoise
- Met tram 3 (4, 5 ...) mee zijn – 30 (40, 50 ...) geworden zijn
- Ik zit daar voor niets tussen – ik heb daar niets mee te maken
- Curieuzeneuzemosterdpot/curieuzeneus – nieuwsgierig iemand
- Met iemands voeten spelen - iemand voor de gek houden
- Van zijn oren maken – zich boos maken / pochen, drukte maken
- Isomo – piepschuim (het Nederlandse woord piepschuim is eigenlijk wel enigszins belachelijk)
- De hoofdvogel afschieten – de hoofdprijs winnen

Een heel mooie uitdrukking, maar volgens mij niet heel algemeen bekend:
- Sinterklaas is koeken aan het bakken - als de zon ondergaat, avondrood

En dan deze:
- De jaren stillekes – lang vervlogen tijden/verouderd

Een geweldig leuke (Nederlandse) uitdrukking die hetzelfde betekent en die wijlen mijn vroegere leraar Duits vaak bezigde:
- Het jaar kruik
Ik gebruik 'm! Hij staat wel in Van Dale, maar Google geeft slechts een paar resultaten. Zou deze uitdrukking, door hem zo op mijn blog te plaatsen, over pakweg vijf jaar algemeen gebruikt worden? Een mooi experiment. Als jullie lezers deze uitdrukking nu eens massaal gaan overnemen, dan leeft mijn leraar Duits zo toch een klein beetje voort. Doen jullie mee?

Busje komt zo! (Slechte songteksten)

2010-02-17T22:28:00.002+01:00

Een paar jaar geleden werd een fragment uit het liedje 'Life' van Des'ree verkozen tot slechtste songtekst aller tijden:
- I don't want to see a ghost/It's the sight that I fear most/I'd rather have a piece of toast/Watch the evening news

Dat zette Nederlanders ertoe aan om de slechtste Nederlandse songteksten in te sturen.
Die vind ik echter nog redelijk meevallen. Kijk, teksten die overduidelijk lollig bedoeld zijn, moet je eigenlijk niet meerekenen:
- Want het is lekker op de trekker ...
- Toet toet boing boing hakken en zagen ...
- Vamos snel de bus uit o-o-o-o-o ...
- Kdeng kdeng, kdeng kdeng, kdeng kdeng ...
- Busje komt zo, busje komt zo, busje komt zo ...

Erger zijn serieus bedoelde, poëtische teksten met enige pretentie, waar echter geen touw aan vast te knopen is:
- Wie wil er bloed op de achterbank van de werkelijkheid ... (Frank Boeijen Groep)
- Maar ik wou juist, dat ik jou was (...)/niet de kassa maar de rij was/ik niet de ragout maar de pastei was ... (Veldhuis & Kemper)

Hoewel ik de muziek van Noordkaap (zie mijn vorige blog) niet te evenaren vind, kunnen ze er qua vage teksten ook wat van:
- dit wankel feestje/een mager beestje/zonder meer zonder sfeer/technicolor volk wil steeds meer
- ik voel me echt een zangeres/ik ben een vrouw die zwanger is/jammer dat dit geweldig mooi lied/niet een stukje langer is
- deze wattman is mooi!/met een vrouw aan het stuur/valt de stad in de plooi

Wat ik de slechtste Nederlandstalige songtekst vind? Wind en Zeilen van de groep Splitsing. Tekst én muziek vind ik niet om aan te horen. Het nummer klinkt mij bovendien in de oren als een slap aftreksel van Duran Duran.

Ik wil wat doen deze zomer/Wat kan ik doen deze zomer/Ik moet wat doen deze zomer/Wat kan ik doen deze zomer
Geef me wind en zeilen/Geef me zon en noordzee/Waai ik naar een eiland (Over de golven door de branding)/Geef me wind en zeilen/In een golf verdwijnen/Waai ik naar een eiland (Dwars door het wad)

Ik zie u graag/ik hou van u

2010-02-14T13:26:00.002+01:00

Typisch Vlaamse koosnaampjes zijn:
- Zoeteke
- Lieveke
- Scheteke
- Bezeke (wat ‘besje’ betekent)
- Ventje
- Boeleke/Boelie (wat ‘baby’tje’ betekent; wordt met name gebruikt voor kinderen)
- (Schatte)bolleke
- Poppetje
- Keppe (West-Vlaams; wordt met name gebruikt voor kinderen)

‘M’n lief’ is ook typisch Vlaams. Hoewel ik het zelf niet gebruik, is het een prima woord; je vermijdt er de verwarring mee die kan optreden als je het over ‘mijn vriend(in)’ hebt.

‘Ik zie u graag’ (of ‘ik zie u gère’); een Vlaamse uitdrukking die menig verliefde Hollander of Hollandse onzeker heeft gemaakt: bedoelt hij nu dat hij van mij houdt, of gewoon dat hij me wel ziet zitten? Ik kan je in deze blog verzekeren: ‘Ik zie u graag’ betekent niet meer en niet minder dan ‘Ik hou van jou’.
Ik hou van u, van de opgeheven Vlaamse rockband Noordkaap, is een van mijn lievelingsliedjes. Deze liefdesverklaring lijkt al meer op het Nederlandse ‘Ik hou van jou’. Zanger Stijn Meuris kwam dan ook uit Vlaams Limburg.

Een fottooke trekken vanuit den otto

2010-01-30T21:03:00.005+01:00

Oké, de Vlamingen winnen meestal het Groot Dictee, maar echt: het vak Nederlands kostte de Vlamingen op de vertaalopleiding meer moeite dan de uit de Nederland afkomstige studenten. De 'Ollanders' hadden een grote voorsprong; zaken die voor ons vanzelfsprekend waren, waren dat voor onze zuiderburen niet. Voordat de Vlamingen goed en wel met de opleiding aan de slag konden, moest hun taal eerst ontdaan worden van gallicismen en Vlaams Nederlands. Voorbeelden:

-    Dat is uw fout (schuld; Fr. ‘faute’)
-    Het is een gekend feit (bekend; Fr. ‘connu’)
-    Iedereen is verplicht van zijn jas uit te trekken (Fr. ‘obligé de’)
-    Moest ik van u zijn ... (als ik u was; Fr. si j’étais de toi)
-    Op zo’n momenten (zulke)
-    Foto’s trekken (nemen)
-    Dat gaat niet gaan (dat zal niet gaan)
-    Het uitspreken van de eind-n in woorden als ‘lopen’

Maar ook de proffen op deze gerenommeerde opleiding gingen wel eens de mist in. Op het gebied van de uitspraak bijvoorbeeld. Zo dienden wij om mij nog steeds onduidelijke redenen ‘bijvoorbeeld’ als ‘bivoorbeeld’ uit te spreken en ‘kilometer’ en ‘titel’ als ‘killometer’ en ‘tittel’. (Wat bij de Nederlanders tot een gespeelde en vaak hilarische hypercorrectie leidde: “Wij pakken de fits en halen een littertje melk!”)

In de Taalmail van VRTtaal.net staan allemaal van dit soort weetjes, in eerste instantie bedoeld voor medewerkers van de Vlaamse VRT. In deze Taalmails doen ze het goed:
- Taalmail 424: Kopenhagen. Uitspraak: koo•pən•haa•gə(n). De eind-n hoeft niet uitgesproken te worden, de n midden in de naam moet wel te horen zijn.
- Taalmail 425: Kilometer. Uitspraak: kie•loo•mee•tər. De i is een korte heldere i. Niet uitspreken alsof er 'killometer' stond.

Grip op Engelse griep

2010-01-23T21:19:00.005+01:00

Nooit zou ik woorden schrijven als rode wijnglas, tweedehands autoverkoper of lieve heersbeestje. Of, als ik boerin zou zijn, twee jarige geitjes verkopen.
Het platform Signalering Onjuist Spatiegebruik (SOS) probeert deze ‘Engelse ziekte’, oftewel de losschrijfziekte, een halt toe te roepen, fungeert als meldpunt en geeft veel (vaak grappige) voorbeelden van hoe het dus níet moet. De regels hoef je eigenlijk niet eens te lezen, want het is echt heel simpel:
- Schrijf samengestelde woorden altijd aan elkaar; gebruik dus nooit een spatie! (Behalve bij samenstellingen met eigennamen);
- Gebruik af en toe een koppelteken, als dit noodzakelijk is of als je denkt dat dit de leesbaarheid ten goede komt.
Ik meende dat dit laatste het geval was in de titel van mijn vorige stukje. Chinese-yogaleraar leek me duidelijker dan Chineseyogaleraar. Niet omdat ik een lang woord per se in stukken wilde hakken (ik schrijf immers ook gewoon langeafstandsloper), maar die rare afwisseling van klinkers en medeklinkers e-s-e-y-o leken me het woord minder goed leesbaar te maken. Bovendien vond ik het ook een beetje gek staan, zo’n geografisch bijvoeglijk naamwoord in zo’n samenstelling, ook al is Mexicaansegriepslachtoffer volgens SOS de juiste schrijfwijze. Overigens: mijn yogaleraar is dus géén Chinees, maar geeft wel les in Chinese yoga.
En toch had ook ik een korte opflakkering van de Engelse ziekte ... Met mijn blog 'Vlaamse irritaal top-20'. Een leuke voor het jaarlijkse Groot Dictee! Irritaal top-20 moet dus geschreven worden als irritaaltop 20, groene spelling, of irritaaltop-20, witte spelling (waarbij ik een absolute voorkeur heb voor de laatste variant). Ja, en toch he ... hoe zit dat dan met klemtonen? Want ik zou irritaaltop-20 spontaan uitspreken als irritááltop-20, terwijl ik irritaal top-20 zou uitspreken zoals het hoort, namelijk als írritaal top-20. Zou daar ooit over nagedacht zijn? Overigens komt er dus een koppelteken tussen Vlaamse en irritaal, vanwege de diftong ‘ei’. Net zoals in het voorbeeld ‘financiële-informatieavonden’ op de site van SOS.
Ik wacht in spanning de uitslag van de SOS-verkiezing 'de onjuiste spatie van 2009' af. Wordt het de halve seizoenskaart? De lieve heersbeestjes? Of toch het betalen met losgeld (als tegenhanger van het betalen met de OV-chipkaart)?

De taal van mijn Chinese-yogaleraar

2010-01-13T22:05:00.002+01:00

Ga zitten op een manier die voor jou prettig is; de hele of de halve kleermaker. Adem diep in en laat je buik bollen. Adem rustig uit. Voel die kosmische energie binnenstromen. Maak je ogen zacht en put up your inner smile. Probeer jezelf nu als het ware aan je kruin omhoog te trekken. Maak lange oren, doe alsof je elfenoortjes hebt. Adem in, armen omhoog. En maak nu het hartgeluid: hooooooooooo. Laat de hemelse chi binnenstromen. Adem weer in, armen omhoog. En maak nu het chi-geluid: chiiiiiiiiii. Haal zuivere kosmische energie binnen. Boeren, gapen en tranen mag, dat is allemaal afvallige energie. Doe nu de schattige zucht en een korte brush.
Strek nu je benen en kom met je handen naar je voeten. Masseer je borrelende bron. Nu gaan we stretchen. Voel die spanning in die onderrug. Glimlach in de obstructies. Voel de verbinding tussen je perineum en je kruin. Kom weer even recht en schud met je achterste zitbotjes. Schud nu met je voorste zitbotjes.
Doe je kin naar voren en doe de kraanvogel. Maak een mooie sierlijke beweging. Nu zit je nog in je yin, en straks gaan we naar de yang. Ga nu op handen en voeten en doe als een hond. Kwispel met je staart, schud je bekken. Daar komt die kat weer aan, die ziet die hond helemaal niet zitten: je maakt een hoge rug. Kom even tot rust. Masseer je zitbotjes; bamboo waving in the wind. Voel alle energie door al die kleine kanaaltjes lopen. Inner feeling, inner seeing, inner hearing.
Je mag nu gaan liggen. Glij binnen in je dantien, drie vingers onder de navel. Adem in die dantien. Zorg voor een mooie pulserende ademhaling. Je ziet gouden bergbeekjes, flonkerende kristallen en mooie bloemenvelden. Alles is zonovergoten. Zoek de solar plexus, het zonnetje in jezelf.
Ga nu rechtop zitten. We sluiten af met de hartgroet. Denk aan het goddelijke wezen dat je bent en dank je voorouders. Dank ook je medecursisten. Maak een vuist van je rechterhand en breng die tegen je linkerhand. Bij drie doe je je ogen open en groet je je medecursisten.

Zwartjes met botjes: Vlaamse-irritaaltop-20 (2)

2010-01-06T23:29:00.004+01:00

Bij het maken van de Vlaamse-irritaaltop-20 realiseerde ik mij dat mijn ergernis zich vaak richt op het gebruik van wansmakelijke benamingen voor lichaamsdelen en alles wat met het menselijk lichaam te maken heeft. Iets wat misschien alles over mijzelf zegt.
Welnu, hier komt de top-10:

10 noemen (in plaats van heten)
9 zijn baard afdoen (in plaats van 'zich scheren'; ‘het gras afdoen’ is iets minder erg, maar nog steeds erg)
8 schotelvod (een vreselijk woord voor vaatdoekje, het beneemt je toch de lust om de vaat te doen? Want: in België neemt men er niet het aanrecht mee af, maar doet men er de áfwas mee. Over het gebruik van het woord om er, à la het Nederlandse 'kopvod', een hoofddoekje mee aan te duiden, heb ik het al helemaal niet)
7 snotvalling (waarom zo plastisch; 'ik ben snipverkouden' voldoet toch?)
6 billen (wanneer we het om wat voor reden dan ook over mijn ‘dijen’ hebben, wens ik niet herinnerd te worden aan mijn zitvlak – zie ook mijn blog Slager, heeft u kippenbillen?)
5 botten/botjes (al zegt mijn teerbeminde zoon dat hij zijn botten aandoet om ermee door de sneeuw te gaan banjeren, dan nog vind ik het het een spuuglelijk woord)
4 poep (behoeft geen nadere uitleg)
3 ne vremde (dan nóg liever het vervreemdende woord ‘allochtoon’)
2 zwartje (niet alleen een vreselijk denigrerend woord, maar ook nog eens een diminutief, brrr)

Maar de aller-allerergste Vlaamse irritaal is dé Vlaamse uitdrukking voor ‘een kindje krijgen'. Daarom, op nummer één:

1 een kindje kopen

Zie ook Stoemp met groentjes: Vlaamse-irritaaltop-20

Tomates crevettes met champagne

2010-01-03T23:10:00.002+01:00

Tomates crevettes, kouwe pla en champagne. Wederom prettig geïnspireerd door mijn verblijf in België kom ik, lang na de eindejaarslijstjes, af met nóg een lijstje van -hoe kan het ook anders- Belgisch-Nederlandse verschillen.

- In België (althans, waar ik mij bevond) wordt vuurwerk tussen 00.00 en 00.20 uur afgestoken. Zoals het hoort dus;
- Dat in Nederland brievenbussen (de officiële dus, van de posterijen) worden dichtgetimmerd en dat wij onze eigen brievenbus uit voorzorg van de paal nemen, valt aan Belgen moeilijk uit te leggen;
- Dat er in onze straat nauwelijks een vuurpijl afgestoken blijkt te zijn, vertellen we hun dan natuurlijk weer niet;
- Oliebollen worden in België niet of nauwelijks gegeten;
- Tomates crevettes (tomaten gevuld met Noordzeegarnalen), deel uitmakend van een authentieke Vlaamse ‘kouwe pla’, zijn toch echt niet te evenaren;
- Pralines van Pierre Marcolini (zie ook foto hierboven) zijn eveneens niet te versmaden;
- Tafelbier zouden ze in Nederland toch ook moeten invoeren;
- Champagne wordt in Nederland alleen met oud en nieuw gedronken, in België het hele jaar door;
- Dit vertel ik niet aan Nederlanders, anders vinden ze ons maar decadent;
- Kidibul is Belgische kinderchampagne;
- Roosvicee is Nederlanders met de paplepel ingegoten, maar Belgen kennelijk niet;
- Je kunt het je bijna niet voorstellen, maar Walen hebben nog nooit van Fawlty Towers en van Sesamstraat gehoord...;
- Van Strip-Tease (het naar het schijnt legendarische programma op RTBF, waarin een bont portret van België wordt geschetst) hebben wij dan weer nooit gehoord;
- Een slere is een West-Vlaams woord voor glijbaan;
- In de vakantie Jommekes lezen is echt een aanrader;
- Het is de Nederlanders geraden dat ze nu gauw de cd-serie met kinderliedjes van kapitein Winokio op de markt brengen;
- Het Vlaamse kinderliedje ‘Ik zou zo graag een koeike kopen’ blijft verdorie dagenlang in je hoofd nadreinen.

Tot zover, en de top 10 van Vlaamse irritaal houden jullie nog van me te goed!

Stoemp met groentjes: Vlaamse-irritaaltop-20

2009-12-22T21:55:00.001+01:00

Is het Vlaams alleen maar leuk, gezellig en lieflijk? Nee hoor! De komende twee blogs lees je mijn top-20 van meest irritante Vlaamse woorden.

20 proper zijn (dat proper ‘schoon’ -niet vies/vuil- betekent weten we wel, maar waarom hetzelfde woord gebruiken voor ‘zindelijk’?)
19 haartooi (ik begrijp dat deze studierichting inmiddels ‘haarzorg’ heet, maar altijd als ik dit woord las, moest ik denken aan indianen en totempalen)
18 koets (de koningin rijdt in een koets, een baby in een kinder- of wandelwagen)
17 stoemp (het lelijke woord ‘stamppot’ doet geen recht aan dit heerlijke gerecht, maar het woord ‘stoemp’ doet dat nog minder)
16 Hollander (voor eens en voor altijd: elke Hollander is een Nederlander, maar niet elke Nederlander is een Hollander)
15 sacoche (een op zich aardig woord voor handtas, mits niet uitgesproken als ‘sjakos’)
14 helegans (of hele kip?)
13 keineig (popi uitdrukking onder jongeren, die me echter kei-oubollig voorkomt)
12 smos of, nog erger, smoske (een raar woord voor ‘broodje gezond’) en smossen (knoeien)
11 groentjes (verkleinwoorden zijn zó al erg, laat staan als ze door een volwassen ober uitgesproken worden)

Binnenkort tellen we af van tien tot één!

Wat is in een naam?

2009-12-17T00:01:00.004+01:00

Toeval of niet, maar opeens is er allemaal nieuws over namen:

Een Amerikaanse vrouw heeft haar negentiende kind gekregen, en alle kinderen hebben een naam die met een j begint (artikel op nu.nl).

Onlangs is de Nederlandse Familienamenbank van het Meertens Instituut gelanceerd. Fijn, onze familienaam komt minder dan vijf keer voor.

De Sociale Verzekeringsbank zal in januari bekend maken dat Emma en Daan de populairste babynamen van 2009 worden.
Lees ook de nieuwste Onze Taal-column Jeffrey is geen naam - dat is een diagnose.

Een van de reacties op genoemde column luidde: “Het is me ook al opgevallen dat ouders hun kinderen vaker een naam geven, die met dezelfde voorletter begint als hun eigen voornaam.” Welnu, ik heb de namen in onze eigen vrienden- en kennissenkring eens aan een onderzoekje onderworpen, maar heb geen bewijzen voor deze stelling gevonden.
Wat mij wél is opgevallen, is dat de letter y qua populariteit in de lift zit. Wat blijkt: van een tweeling hebben beide kindjes een naam die met een y begint; van een andere tweeling hebben de beide kinderen de letter y in hun voornaam; een kind heeft de letter y in voor- én achternaam; een broertje en een zusje hebben allebei een naam die begint met Ky, een jongetje heet niet Ivan maar Yvan, van een familie hebben ze allemaal een y als laatste letter van de voornaam (inclusief de hond) én een y in de achternaam.

Ik wil aanstaande ouders verder nog op een kwestie wijzen die in de discussies over naamgeving (zoals de initialenkwestie -W.C., B.H.- of de combinatie voornaam-achternaam -Fokje Modder-) altijd onderbelicht is geweest. Laat de laatste voornaam van je kind nóóit met de letter v beginnen als de achternaam niet met 'van' begint! Mijn tweede voorletter wordt namelijk steevast aangezien voor de afkorting van dit tussenvoegsel. Het heeft me al heel wat tijd gekost om dit her en der weer recht te zetten.

Kristien Hemmerechts: ''Ons' en 'hun' Nederlands'

2009-12-05T11:15:00.000+01:00

Schrijfster Kristien Hemmerechts gaf op het congres van Onze Taal een lezing over schrijven in de standaardtaal en nieuwe normen voor het Nederlands. De teneur was: er is een fikse kloof tussen het Nederlands in Vlaanderen en in Nederland, en er treden daarom over en weer nogal wat misverstanden op. Het voelt voor haar alsof ‘ons’ Nederlands ‘hun’ Nederlands niet is en ze vindt ook dat haar Nederlandse corrector het ‘Belgisch Nederlands’ te fanatiek corrigeert. Aan het eind van haar betoog pleit zij vóór het behoud van correcte, Vlaamse uitdrukkingen (zoals ‘ze hebben het niet onder de markt’, wat ‘ze hebben het niet gemakkelijk’ betekent), maar tegen typisch Vlaamse fouten zoals ‘terug’ in plaats van ‘weer’, veel contaminaties en gallicismen (‘rond punt’ in plaats van ‘rotonde’).
Een van de reacties op de blog luidt: schrijf je voor Vlamingen, dan schrijf je Vlaams, schrijf je voor Nederlanders, dan schrijf je Nederlands. Dat kan soms handig zijn, bijvoorbeeld bij zakelijke, commerciële teksten. Maar is het volgens deze schrijver de bedoeling dat mevrouw Hemmerechts haar boeken in twee versies uitgeeft, één voor de Vlaamse markt en één voor de Nederlandse? Dat kan natuurlijk niet de bedoeling zijn. Er zal dan een tussenweg gezocht moeten worden. Het zou mijns inziens een goed idee zijn als zij dan een Nederlandse corrector in de arm neemt die een grondige kennis van het Vlaams heeft. En die niet, zoals zij zegt, het zinnetje 'Van wandelen kwam er die keer niets in huis' verbetert tot: 'Van wandelen in huis kwam er die keer niets'. Die corrector moet ook een goed evenwicht zien te bewaren tussen de eigenheid en rijkdom van het Vlaams enerzijds, en begrijpelijkheid voor de Nederlander anderzijds. Was ik de corrector geweest, dan was de uitdrukking ‘ze hebben het niet onder de markt’ misschien toch wel gesneuveld. Die uitdrukking was mij tot voor de lezing niet bekend, terwijl ik toch al dik anderhalf decennium met Vlamingen omga. Maar goed, is het door de context meteen duidelijk wat de uitdrukking betekent, dan kan deze wellicht blijven staan. Wel corrigeren dus, maar met beleid!
Zoals ik al eerder in mijn blogs schreef, weten Nederlanders over het algemeen niet veel van Vlaams. Je kunt het ze dan ook niet kwalijk nemen dat ze, volgens een van de lezers van de blog, 'kijken als een koe die een trein voorbij ziet rijden' als ze Vlaams horen. Een Vlaamse uit de grensstreek zegt dat zij tegen haar Nederlandse beenhouwer al jarenlang om potpaté (crèmepaté) vraagt, en dat hij haar al evenzoveel jaren weigert te begrijpen. Ze noemt dit star. Is ze zelf niet even star, door in Nederland niet gewoon om crèmepaté te vragen?
Maar dat Vlamingen per definitie alle standaard Nederlands begrijpen, omdat ze met Nederlands op school en op de televisie opgegroeid zijn, is ook weer niet zo. In mijn blog Slager, heeft u kippenbillen? schreef ik hoe een Nederlandse vriendin bij de Vlaamse slager jarenlang halsstarrig om een tartaartje vroeg en ook niet begrepen werd. Precies hetzelfde verhaal dus als hierboven. En al meer dan vijftien jaar moet ik elk jaar rond Sinterklaas aan Vlamingen opnieuw uitleggen wat pepernoten zijn.
Kortom, van beide kanten zal er wat toegeeflijkheid moeten zijn, én kennis, én goede wil om elkaar te begrijpen. Ik vind dan ook, net als Kristien Hemmerechts, dat Onze Taal-congressen afwisselend in Vlaanderen en in Nederland gehouden zouden moeten worden. En dat er in het blad Onze Taal meer aandacht voor Vlaams zou moeten komen.

Een ...achtig iets

2009-11-25T23:26:00.000+01:00

Misschien heb ik het over het hoofd gezien, maar volgens mij is 'een ...achtig iets' een vrij recente uitdrukking die nog niet uitvoerig is beschreven. Ik ben 'm niet tegengekomen in de vaagtaalverkiezing (de winnaar: je ding doen). Paulien Cornelisse repte er niet over in haar boek 'Taal is zeg maar echt mijn ding' en evenmin op het Onze Taal-congres afgelopen zaterdag, waar ik het genoegen had haar te zien optreden. Ook bij de verkiezing van hét woord van 2009, op datzelfde congres, kwam 'een ...achtig iets' niet voor (het woord 'twitteren' won).
En dat terwijl ik deze uitdrukking zowat dagelijks hoor en eh... zelf soms ook gebruik. Een rondje googelen levert de volgende voorbeelden op:

- op het FOK!-forum: 'superlijpe screensaver achtig-iets gezocht'
- op het caviaforum: 'een raar niesje of hikje achtig iets'
- Kindje op komst-forum: 'een waterpok-achtig iets'
- Op een reisblog achtig iets: 'een zandtornado achtig iets'

'Achtig iets' kan nog versterkt worden door er 'soort' voor te zetten:
- Op een drugsforum: een soort suiker achtig iets

Volgens mij past deze uitdrukking in het rijtje
Volgens mij - zeg maar - iets van - een beetje - geloof ik - eh - het kan aan mij liggen, maar... - misschien heb ik iets over het hoofd gezien, maar... - een soort van.
Dit is mijns inziens omzichtig taalgebruik van onzekere mensen (die natuurlijk vaak op forums zitten).

Zelfmoordtoerisme/-prijs/-lijn?

2009-11-17T22:47:00.001+01:00

Er is iets raars aan de hand met het woord zelfmoord. Ik kom het de laatste tijd in allerlei samenstellingen tegen die mijn wenkbrauw doen optrekken of, erger, mij doen grinniken. Dat kan toch niet de bedoeling zijn?

- Zwitserland wil zelfmoordtoerisme beperken, verderop in het artikel ook dodentoerisme genoemd.
Toerisme? Hoewel de tweede definitie van 'toerisme' in Van Dale luidt 'het reizen, niet als ontspanning, maar om iets te verkrijgen of aan een bep. behoefte te voldoen' (drugstoerisme, rijbewijstoerisme, ramptoerisme), moet ik bij dit woord toch nog steeds aan de meest gangbare definitie 'reizen voor zijn plezier' denken. De samenstelling zelfmoordtoerisme vind ik dan ook ongepast.
- Ik las ergens, ik dacht in een blad voor psychologen, over de '(voorkom) zelfmoordprijs'. Nog goed dat de redacteur het woordje 'voorkom' ervoor had gezet, anders was dr. Bastiaan Verwey vast niet blij met de Ivonne van de Ven Prijs 2008 die hij voor zijn onderzoek naar suïcidepreventie had gewonnen. (Tja, het woordje 'blij' is hier ook ongepast, ik geef het toe...)
- Dan is er nog de Zelfmoordlijn; een kennis van mij werkt daar. Tja, die naam, daar blijf ik toch een beetje een ongemakkelijk gevoel bij houden. Iedereen snapt dat er Zelfmoordpreventielijn wordt bedoeld, en dat de naam waarschijnlijk is ingekort omdat ie dan zo lekker bekt (ja sorry hoor...). Maar puur taalkundig gezien lijkt het me eerder om een soort 'hulp-bij-zelfdoding-lijn' te gaan.
- Het volgende slaat echter alles: die kennis is op een van de sociale netwerksites, in navolging van haar collega's, onlangs 'fan' geworden van de Zelfmoordlijn! Ik lach me dood... oeps, nogmaals sorry!

En dan was er ook nog de kop van een krantenartikel waar mijn moeder over viel: 'Veel animo voor begrafenis...', en dan volgde de naam van een of ander bekend persoon. In eerste instantie dacht ik nog dat het woord de wat meer neutrale betekenis van 'belangstelling' kon hebben. Van Dale heeft het echter alleen maar over lust, opgewektheid en levendigheid. Maar zelfs al was de begraven persoon clown Bassie, dan nog kun je toch niet spreken over 'veel animo voor een begrafenis'?

Sinterklaasgedicht

2009-11-14T21:01:00.002+01:00

Het is niet joune
maar wel is het mijne
En waarom zien hoofdletters
er anders uit dan kleine?

Bert en Ernie, zo noem ik de Bertolli
Was het nu vlaflip, of flipvla?
Campina, dat klinkt als spinazie
En macaroni als tante Sidonia

Horloge is een moeilijk woord
Ik snap het niet, met die g
De zj in Sinterklaasjournaal
die schrijf je weer met een j

En waarom zeg ik spullen,
maar één spul, dat kan niet
En drink ik wel uit een rietje
maar waarom nooit uit een riet?

Een zeepaard is geen nijlpaard
En o ja, een toetje is geen toet
En ik zeg gewoon half voor drie
Dat kan toch net zo goed?

Waarom heeft een auto een stuur
maar de stoomboot een roer?
Waarom héb ik de hik
maar láát ik een boer?

Het is zo ingewikkeld
die taal van de grote mensen
voor Sinterklaas zou ik mij een woordenboek
Kind-Volwassene wensen

Sttellla: slap bier voor studenten Frans

2009-11-08T15:06:00.002+01:00

Sttellla. Een Belgische band die niet veel om het lijf heeft en puur voor de lol is opgericht. De muziek wordt in België, voor zover ik dat heb meegemaakt in ieder geval, en in Frankrijk vooral gedraaid op studentenfeesten. Ik kan Sttellla in het bijzonder aanbevelen voor beginnende studenten Frans, die het leuk vinden om de lolbroekerige, dubbelzinnige teksten uit te vlooien én en passant te oefenen met het uitspreken van tongbrekerige, snel gezongen Franse zinnen met veel wisselende klemtonen.

Hier een paar van mijn favoriete woordspelingen:

Uit: Nagasaki ne profite jamais
Nagasaki ne profite jamais: dit is een verhaspeling van het spreekwoord Bien mal acquis ne profite jamais oftewel ‘Gestolen goed gedijt niet’. De klemtonen van bien mal acquis en 'Nagasaki' liggen op precies dezelfde lettergrepen. De rest van het liedje handelt over personen met allerhande afwijkingen, veroorzaakt door de atoomaanval op de Japanse havenstad:
Albert travaille à mutant (eigenlijk à mi-temps: parttime)
dans une centrale nucléaire
(...)
Bruno vend des cassettes pornos
Dans un club vidéo.
C’est le spécialiste du rayon X. (Röntgenstralen, maar ook de volwassenenafdeling in de videotheek)

Uit: Hélène aimait Alain
Il vivait à Saint-Quentin
Elle avait la cinquantaine (‘zij was in de vijftig’, cinquantaine rijmt een beetje op Saint-Quentin, maar ook: la sainte quarantaine zijn de heilige veertig dagen ofwel de vastenperiode)
Voor de Nederlanders: let op, cinquantaine rijmt alléén een beetje op Saint-Quentin als je deze plaats niet op z’n Engels als Seent Kwentin uitspreekt.

Uit: L’eczéma tranquille
L’eczéma (laissez-moi) tranquille avec mes boutons (puisten)

Liedjes:
Annie (op de site van Sttellla)
Hélène aimait Alain (op YouTube)

Zie ook: Zeven Zaventemse zotten in een kaki tutu op het Titicaca

Mooie woorden: biggelen

2009-11-04T22:51:00.002+01:00

Collocaties, en dan met name verbale collocaties, vormden mijn favoriete studieonderwerp tijdens mijn vertaalopleiding. (Ik heb wel meer afwijkingen.) Collocaties zijn ‘combinaties van woorden die vaak samen voorkomen en die een bepaalde semantische cohesie hebben’. Je ontkomt er niet aan bij het juist vertalen van teksten, en natuurlijk sowieso niet als je een andere taal goed wilt leren spreken en schrijven.

Collocaties in het Nederlands zijn bijvoorbeeld:
- Toffe peer (aardige peer bestaat ook, maar komt minder vaak voor)
- De harde feiten
- Uien snipperen (uien fijnsnijden bestaat, maar komt minder vaak voor)
- Tafel dekken
- Vlek verwijderen
- Druk uitoefenen
- Een moord plegen

Wat ik me nu afvroeg: zou een werkwoord dat alleen maar in combinatie met één bepaald zelfstandig naamwoord voorkomt, ook een collocatie heten? Vast wel.

Biggelen is een heel mooi woord, omdat het zo zielig is. Tranen die biggelen zijn natuurlijk altijd een triest gezicht, maar het woord zelf is ook zo eenzaam. Het wordt alleen gebruikt in combinatie met tranen. Nooit zullen er eens sterren, balletjes, veertjes of diamanten biggelen.
(Jaja, Van Dale rept over (gewestelijk) ‘met kiezelsteentjes bestrooien’, maar daar heb ik nog nooit van gehoord.)

Mag ik de appelsap, s.v.p.?

2009-10-31T09:48:00.009+01:00

Appelsiensap of jus d’orange?
Vlamingen kunnen zich ergeren aan de uitspraak van 'jus d'orange' door Nederlanders: sudderans. Ze begrijpen überhaupt niet dat Nederlanders hiervoor een Frans woord gebruiken, terwijl zij spreken van 'appelsiensap', 'sinaasappelsap' (met de klemtoon op 'naas') of (onbegrijpelijk) 'fruitsap'.
Zo vinden Vlamingen het ook raar dat wij Nederlanders 's.v.p.' schrijven en niet gewoon 'a.u.b.', zoals in Vlaanderen.

De of het appelsap?
Over sommige taalkwesties blijf je prakkizeren, maar het komt er niet van om uit te zoeken hoe het zit. Dat had ik met de kwestie 'de of het appelsap?'. De oplossing kwam dit najaar uiteindelijk zomaar in mijn mailbox – handig die Taalpost van Onze Taal:

'Hoewel de meeste woordenboeken alleen het appelsap vermelden, is de appelsap ook mogelijk. Ook bij andere sappen (tomatensap, druivensap, enz.) zijn beide lidwoorden correct. Volgens de Algemene Nederlandse Spraakkunst (ANS) kunnen woorden die op -sap eindigen, zowel de als het als lidwoord krijgen en is dit verschil "niet-systematisch" (oftewel: er zijn geen duidelijke regels voor).
In de praktijk lijkt er wel een klein gebruiksverschil te zijn. Het sap is vooral een stofnaam, bijvoorbeeld in 'Na het bramen plukken kregen we het sap niet meer uit onze kleren gewassen', of in recepten: 'Voeg het appelsap toe.' De sap wordt gebruikt om een fles of pak sap aan te duiden, een hoeveelheid sap dus: 'Mag ik de appelsap van je?' Maar ook in recepten komt de sap veel voor: 'Voeg de appelsap toe.' Mogelijk ervaren mensen dit – omdat het toch om een afgepaste hoeveelheid gaat, bijvoorbeeld een halve liter – als een eenheid, net als in een pak of fles.'

Mama appelsap
Mama-se mama-sa mama-coosa (uit 'Wanna be startin' somethin'' van Michael Jackson) werd in Nederland Mama-se mama-sa mama appelsap. Zin om nog eens te lachen om misverstane liedteksten (een van mijn favoriete blogonderwerpen)? Ga dan naar YouTube en tik 'mama appelsap'.

Doe 'ns een dichter cadeau!

2009-10-27T12:41:00.006+01:00

Het is even gemakkelijk als de thuiskapper, pedicure, leesmap of de verzekeringsagent langs laten komen, zegt de dichter-aan-huis. Laagdrempeliger kan niet: een privéoptreden van een echte dichter, zomaar bij je thuis. Met je vrienden erbij is het natuurlijk gezelliger én goedkoper, maar je kunt hem ook helemaal voor jezelf alleen houden.
Dichter bij een dichter kun je niet komen. Dus boek hem vandaag nog, voor jezelf, of om cadeau te geven! Ga naar www.dichteraanhuis.weebly.com

Zeven Zaventemse zotten in een kaki tutu op het Titicaca

2009-10-15T17:16:00.005+02:00

De tongbreker, wie beleefde er als kind geen plezier aan?
- In Nederland hebben we natuurlijk De kat krabt de krullen van de trap.
- Vlaamse kinderen amuseerden zich dan weer met Zeven Zaventemse zotten zullen zes zomerse zondagen zwemmen zonder zwembroek. Zware Zulien's Zuster Zaliger zei: ze zijn zulder zeker zot zeg! Ze zullen zinken; ze zwemmen zonder zwembroek!
- Een bekende Engelse tongue twister: How much wood would a woodchuck chuck if a woodchuck could chuck wood?
- En in het Frans de 'tongdraaier': Les chaussettes de l’archiduchesse sont-elles sèches, archi-sèches?

Nog een paar leuke:

Annie maudit tous les animaux qui
Annie maudit les animaux qui l’entourent
Annie maudit tous les animaux qui
Annie maudit les animaux qui l’ennuient

Seule Hélène aimait Alain
autant qu’Alain aimait Hélène
seule Hélène aimait Alain
comme l’aimait Alain
seul Alain aimait Hélène
autant qu’Hélène aimait Alain
seul Alain aimait Hélène
comme l’aimait Hélène

‘Annie’ en ‘Hélène’ zijn refreinen van twee liedjes van de Belgische band Sttellla, waarover meer in een van mijn volgende blogs.
Lees meer leuke Europese tongbrekers in dit artikel of natuurlijk in Wikipedia.

tongue twisters (Engels) - virelangues (Frans) - Zungenbrecher (Duits) - trabalenguas (Spaans) - scioglilingua (Italiaans)

Naar Kabouter Plop kijken helpt soms wel

2009-10-07T22:19:00.000+02:00

Lang heb ik het kunnen verdringen, maar nu komt alles weer boven. Het gelach, het geïmiteer, het voortdurende commentaar. Mijn loodzware tred, iedere keer weer, naar het lokaal waar het allemaal plaatsvond. Jaloers dat ik was op mensen die het wél konden.
Want ik heb een technisch mankement: ik kan de r niet uitspreken.
Bij mijn talenstudie, in België, hoorde een module 'logopedie'. Net als een kuisvrouw met te weinig tijd poetste de Vlaamse logopediste bij de Nederlandse studenten slechts de ergste oneffenheden weg, wellicht inwendig verzuchtend dat het toch nooit wat wordt met die Hollanders. Maar goed, ik deed het geloof ik redelijk, behalve dus die tongpunt-r. Ik kreeg huiswerk mee. Mijn man - toen nog vriend - was er ook streng in: ik moest van hem vijfentwintig keer per dag het woord 'krentenbroodje' oefenen, met rollende r. Ik smokkelde een eind weg: de r sprak ik uit als d. Probeer maar: het lijkt op een échte r! Omdat ik de r aan het eind van een woord sowieso niet kon uitspreken, omdat de tongpunt-r gewoon niet bij mij leek te passen én omdat het niet altijd kaviaar en krentenbrood kan zijn, heb ik het bijltje erbij neergegooid.
Uiteindelijk kon ik het een plaatsje geven, gesteund door het besef dat ik gelukkig niet gekozen had voor een studie Spaans of Italiaans, maar voor de Franse taal. (De huig-r, weet je wel?)

Ik ging terug naar Nederland, en heb er vervolgens twaalf jaar niet meer aan gedacht.

Tot deze week. K2 is weer K3 sinds het aantreden van de blonde, mooie, lieve, talentvolle, maar helaas Amsterdamse Josje Huisman. Ik lees in de media: 'Josje lag aanvankelijk onder vuur vanwege haar Amsterdamse tongval'. Songschrijver Miguel Wiels en Studio 100-baas Gert Verhulst vonden toch eigenlijk dat het Hollandse accent 'niet helemaal in het plaatje past'. Josje: "Ik heb dictielessen gevolgd en heb vooral aan mijn 'r' gewerkt, maar je zal altijd blijven horen dat ik een Nederlandse ben. Ik heb elke dag een beetje geoefend en goed naar Karen en Kristel geluisterd. En ja, naar Kabouter Plop kijken helpt soms wel." En dan deze vraag van een Vlaamse journalist: "Veel Belgen willen K3 graag volledig Vlaams. Hoe ga je dat aanpakken?" Waarop de arme Josje, die ook haar naam nog schijnt te moeten veranderen in 'Joske' vanwege de k: "Ik zal regelmatig naar het fritkot gaan."
Gelukkig komt niet alles van één kant. "Wij hebben op onze beurt ons best gedaan om een beetje normaler te praten zodat zij ons ook verstaat", bekent Karen.

Dierendag (2)

2009-10-04T21:42:00.004+02:00

Op deze dierendag schudde ik mijn notitieboekje nog eens uit. De volgende beesten kwamen eruit vallen:

Vlaamse woorden
- Aprilvis: 1 aprilgrap
- Andere katten te geselen hebben: wel iets anders aan zijn hoofd hebben
- Zijn kat sturen: niet komen opdagen
- Geen kat: geen hond of geen kip
- Kieken: kip of sufferd
- Kippenbillen: kippenpoten (zie ook mijn blog “Slager, heeft u kippenbillen?”)
- Muizenstrontjes: hagelslag
- Paardenmolen: draaimolen
- Vogelnestje: gehaktbal met een hardgekookt ei erin en paneermeel errond, vaak geserveerd met tomatensaus
- Vogel zonder kop: blinde vink
- In vogelvlucht: hemelsbreed; in Nederland wordt met ‘in vogelvlucht’ iets anders bedoeld, namelijk ‘in vogelperspectief’ (“De tuin wordt in vogelvlucht getekend”) of gebruikt in uitdrukkingen als ‘iets in vogelvlucht beschouwen’ (‘er een kort overzicht van geven’)
- Waterkonijn: muskusrat

Zie ook: Dierendag (1)
Zie ook: Hondsdagen (1) en Hondsdagen (2)

Dierendag (1)

2009-10-02T23:45:00.001+02:00

Speciaal voor dierendag nu alvast een speciale blog over dieren, verdeeld in de jullie bekende thema’s die op mijn blog regelmatig terugkomen: taalanekdotes, Vlaamse woorden, mooie woorden en taalergernissen.

Taalanekdote
Een collega van mij runt ook een ambachtelijke bakkerij én geeft nog workshops 'Verstandig snoepen'. Onlangs was ze in dit kader op bezoek bij een naschoolse opvang. De naam van de groep was De Haaien, en aan het verhaal van mijn collega te horen deden de kinderen (vijf tot zeven jaar oud) hun naam eer aan. Ze hadden totaal geen zin in een workshop. Laat staan in het eten van gezonde dingen. Komkommer? Jakkes! Paprika? Bah! Tomaat? Bweeerk! Zelfs het áánraken van een stukje tomaat was al te veel. Echter, onder de bezielende leiding van mijn collega ontpopten De Haaien zich alsnog als lieve, creatieve en grappige kinderen die er lol in kregen om poppetjes en andere figuurtjes uit de groenten te maken. En wat nog mooier is: op een gegeven moment konden ze niet meer ophouden met ervan te snoepen! Daarom heeft mijn collega besloten om de groepsnaam te wijzigen in: De Lekkerbekken. Wat ik, gezien de oorspronkelijke groepsnaam, een ontzettend leuke vondst vind.

Mooi woord
Een mooi woord, dat ik tot voor kort niet kende, is ‘kattenwasje’, in de uitdrukking ‘een kattenwasje doen’: Van Dale 1) heel klein wasje, slechts enkele stukjes wasgoed, 2) oppervlakkige, haastige wassing, alleen even het gezicht met een nat washandje afvegen e.d.

(Taal)ergernissen in de media
- ‘Ooiervaarskuiten’
- ‘De oudste hond ter wereld is dood. De teckel Chanel stierf vorige week op 21-jarige leeftijd. In hondenjaren was ze 147 jaar oud.’ (artikel op nu.nl)

Op dierendag volgt deel 2!
Zie ook mijn blog Spin is een spin is een spin is een spin

Variatie op een koekjesthema

2009-09-25T21:39:00.000+02:00

Het is een bekend gegeven: in Nederland krijg je maar één koekje bij de thee en dan gaat de koektrommel weer dicht. De beroemde schrijver Hans Kaldenbach schreef er al over in zijn standaardwerk 'Doe maar gewoon - 99 tips voor het omgaan met Nederlanders'.
Is dit overdreven? Nee. Een verhaaltje, vandaag gehoord van een kennis. In een internationale organisatie aan de Nederlandse kust staat bij de kassa een royale schaal vol met koekjes. Ze zijn gratis. Dame X, laten we zeggen een Italiaanse, pakt in het voorbijgaan vier koekjes mee. De Nederlandse kantinedame spreekt haar streng toe, maar krijgt slechts een boze blik terug. Heer Y, laten we zeggen een Belg, neemt twee koekjes van de schaal; mmm, lekker voor straks bij de koffie. Enne, twee koekjes, daar zal ze toch niet boos om worden? Toch wel: ook hem valt kritiek ten deel. Alleen gaat hij in gesprek met haar: ze weet toch wel dat er een cultuurverschil is tussen Nederland en België? Dat het in België gewoon is dat er een schaal koekjes op tafel komt en dat iedereen dooreet totdat die leeg is? Dat dat toch veel gezelliger is? Nee, dat wist ze niet. Ze vond het gewoon niet netjes.

N.B. Af en toe wat cultuur kan geen kwaad, zeker niet als het over eten gaat! Maar wees gerust, de volgende blog gaat weer over taal.

Merci!

2009-09-09T22:18:00.004+02:00

Ik heb het al vaker gemerkt: in Nederland wordt a) algemeen aangenomen dat alle Belgen tweetalig zijn, en b) die tweetaligheid wel erg letterlijk genomen. Alsof een doorsnee Vlaming uit Antwerpen of Gent de hele dag door aan het schakelen zou zijn tussen Vlaams en Frans.

Op een concert van Ozark Henry, in Nederland. Achter me vragen Nederlanders die vast niet tot zijn fanclub behoren, zich luidop af of de zanger nu eigenlijk Nederlands of Frans spreekt. Dan is het nummer afgelopen en zegt Ozark 'Merci!' (Meer zegt hij overigens ook niet; van een intensieve interactie met het publiek is bij zijn concerten geen sprake.) Waarop de Nederlanders, tevreden: "Frans dus!"

Spin is een spin is een spin is een spin

2009-09-04T22:54:00.001+02:00

Wie mij een beetje kent, weet dat ik spinnen het liefst uit de weg ga. Uit nieuw onderzoek blijkt, dat vrouwen mogelijk van nature geneigd zijn om een angst voor spinnen te ontwikkelen. Dit zou weer eens evolutionair bepaald zijn.
Daar gaan we weer. In veel van dit soort onderzoeken is alles terug te voeren op het feit dat de mannen uit jagen gingen en de vrouwen bessen plukten en bij hun kroost zaten. Gaap.
Ik heb ooit eens over een andere theorie gelezen, waarin een link werd gelegd tussen de afkeer die vrouwen, vanaf hun puberteit, van lichaamsbeharing hebben en de lange, vaak harige poten van spinnen. Gevoelsmatig zeg ik dat dat dichter bij de waarheid ligt.
Om van mijn spinnenangst af te komen, zou ik het misschien taalfilosofisch moeten bekijken. Gertrude Stein schreef het wereldberoemde zinnetje 'Rose is a rose is a rose is a rose', waarmee ze bedoelde: een ding is wat het is, niet meer en niet minder, maar het woord om dat ding mee aan te duiden roept beelden en emoties op; een naam of een woord heeft geen enkele vat op het werkelijke ding.
Overigens zijn spinnen geen insecten, zoals in het artikel op nu.nl gesuggereerd wordt.

Over blokken, brossen, bissen en buizen

2009-08-19T20:53:00.008+02:00

Nu ik het toch over mijn studententijd heb, die ik heb doorgebracht in België, duik ik graag nog eens in het Vlaamse studentenvocabulaire.

Het begon allemaal met het zoeken naar een kot in de buurt van de unief; ik vond er een bij een sympathieke kotmadam. In de eerste kan was ik officieel een schachtin, maar erg heb ik me daarmee niet bezig gehouden, daar ik geen zin had in ad fundums. Ik was een serieuze studentin en altijd hard aan het blokken. Slechts af en toe, buiten de blok, liet ik mij verleiden om te gaan fuiven op een TD, welke ad valvas werden aangekondigd. Je kunt hieruit concluderen dat ik bepaald geen brosser was en de profs konden dan ook tevreden over mij zijn. Ik heb dan ook nooit gebist, laat staan getrist. Wel ben ik een paar keer gebuisd voor een examen en heb ik eens een tweede zit gehad, waarna ik er alsnog door was. In mijn licentiejaren werkte ik, in de hoedanigheid van jobstudentin, enige tijd als corrector. De deliberatie en natuurlijk de proclamatie na de tweede lic waren de hoogtepunten uit mijn studententijd; daarna zou ik immers mijn licentiaatstitel verkrijgen.

- Kot: studentenkamer.
- Unief: afkorting van universiteit.
- Kotmadam: (of -bazin): verhuurster van studentenkamer.
- Eerste kan/tweede kan: eerste en tweede kandidatuur (eerste twee studiejaren).
- Schacht(in): eerstejaarsstudent(e). (Groentje).
- Ad fundum: het in één keer (‘tot op de bodem’) leegdrinken van je pintje.
- Studentin: vrouwelijke student.
- Blokken: aan een stuk door hard studeren.
- Blok(periode): periode vóór de examens.
- Fuiven: feesten.
- TD: studentenfeest of -fuif. Afkorting van het Franse thé dansant.
- Ad valvas (of: op de valven): op de informatieborden.
- Brosser: spijbelaar. (Brossen = spijbelen).
- Prof/professor: lesgever op een universiteit.
- Bissen/trissen: een academiejaar één of twee maal overdoen.
- Buizen, een buis halen/krijgen, gebuisd worden: niet slagen voor een examen.
- Examen: tentamen
- Tweede zit (van 'examenzittijd'): tweede examenperiode in september.
- Erdoor zijn: geslaagd zijn.
- Licentie: derde, vierde en soms vijfde studiejaar.
- Jobstudent(in): student(e) met een bijbaantje.
- Deliberatie: beraadslaging onder de professoren over het al dan niet slagen van de geëxamineerden en de eventuele toekenning van een graad.
- Proclamatie: plechtige openbare bekendmaking van de uitslag door de voorzitter van de examencommissie.
- Lic: afkorting van licentiaat (spreek uit: lies).
- Licentiaat: standaard academische graad die in België en Frankrijk (‘licencié’) verkregen wordt na een voltooide universitaire studie.

L'auberge espagnole

2009-08-14T20:53:00.003+02:00

De Parijzenaar Xavier, aankomend Erasmusstudent, zoekt vertwijfeld op internet wie in godsnaam Erasmus was ("Ik begreep het nog steeds niet echt, maar het was een soort Hollandse reiziger"). In het vliegtuig naar Barcelona, waar hij een jaar lang zal studeren, zien we hem huilen om zijn vriendinnetje dat achterblijft (hoe vaak zie je een man huilen op tv?). De toon is gezet. De grappige en af en toe hilarische film 'l'Auberge espagnole' (2002) gaat over een studentenhuis in Barcelona waarin zeven studenten huizen, alle uit verschillende Europese landen. Het verhaal wordt verteld vanuit het gezichtspunt van Xavier, een wat sullige economiestudent die kans maakt op een baan bij het ministerie van Financiën als hij Spaans leert spreken.
De scènes waren heel herkenbaar; ook ik heb als Erasmusstudent een half jaar in Frankrijk gewoond. Ook ik begon na een tijdje in de taal van mijn omgeving te dromen. Ook ik had last van een overdosis indrukken, al zag ík Erasmus niet in een visoen aan de rand van mijn bed zitten. En ook ik had na een half jaar moeite met me weer aan te passen aan de Belgisch-Nederlandse werkelijkheid, de alledaagsheid en, wat later, aan het werkende leven (ook bij een ministerie, inderdaad). Deze toestand blijkt zelfs een naam te hebben: het post-Erasmus-syndroom.
Het respect voor elkaar is iets wat me altijd is bijgebleven. In de film kwam dat ook mooi tot uiting. Het is niet voor niets dat uitgerekend een buitenstaander (namelijk de broer van de Britse studente) voor het contrast zorgt: tijdens zijn logeerpartij bij zijn zus jaagt hij alle bewoners tegen zich in het harnas door vreselijk te generaliseren.
Er is nog een vervolg: 'Les poupées russes' (2005). Ik heb nog wat te doen deze vakantie!

'Auberge espagnole' is een Franse uitdrukking. Het verhaal gaat dat Spaanse herbergen vroeger geen menukaart hadden en dat reizigers hun eigen etenswaren meenamen, een beetje rommelig dus. Dat slaat natuurlijk helemaal op het studentenhuis uit de film, en op de koelkast, rijkelijk gevuld met eten voor zeven. De uitdrukking wordt ook gebruikt als het gaat om een (soms vaag) begrip waar iedereen een beeld bij heeft, maar dat iedereen op zijn eigen manier kan interpreteren. Bijvoorbeeld het begrip 'democratie'.

Bommelding in Jabbeke

2009-08-09T22:40:00.006+02:00

Vlamingen hebben vaak problemen met Nederlandse plaatsnamen.
Allereerst zijn er de lastige accenten: het is niet Leeuwárden maar Lééuwarden, niet Roelofárendsveen maar Roelofarendsvéén, niet Bréda maar Bredá, niet Enschéde maar Enschedé. Een ander uitspraakprobleem leveren Gorinchem (spreek uit: Gorcum) en ja, zelfs Krommenie op. Toen een Vlaamse deze naam uit de krant oplas, verstond ik eerst Roemenië.
En dan: wanneer zeg en schrijf je nu 's-Hertogenbosch en 's-Gravenhage, en wanneer Den Bosch en Den Haag?
En dan die rare namen: Purmerend. Pur-mer-end.
Nou ja, nu we het toch over rare namen hebben: Kudelstaart, Poortugaal, Purmerend en Stampersgat doen echt niet onder voor Duffel, Nazareth, Wuustwezel en Zottegem.
Zelf heb ik verder niet zo'n moeite met plaatsnamen in België, al heb ik soms wel eens de neiging om Jabbeke en Lebbeke uit te spreken als Jabbe-ke en Lebbe-ke. Zoiets als bommelding.
Bij veel Nederlanders zorgen de Vlaamse en Franstalige namen van steden en dorpen wél voor verwarring. Op de radio hoorde ik een Nederlander zeggen dat de Franstalige benaming voor Namen wel 'Namèn' zal zijn. En nee, Brugge is in het Frans niet 'Brugues'.
Brussel/Bruxelles komt trouwens van 'Broekzele', en Bruxelles wordt in Franstalig België als 'Brussèl' uitgesproken en in Frankrijk als 'Bruxèl'.
Hieronder nog eens een rijtje om op te oefenen:

Aalst - Alost
Bastogne - Bastenaken
Brugge - Bruges
Brussel - Bruxelles
Diksmuide - Dixmude
Gent - Gand
Geraardsbergen - Grammont
De Haan - Coq-sur-Mer
Kortrijk - Courtrai
Leuven - Louvain
Luik - Liège
Mechelen - Malines
Mons - Bergen
Namur - Namen
Tournai - Doornik

Klaar? Speel dan het vakantiespel en vind de verborgen dierennamen in bovenstaande tekst!

"Je suis le ministre du milieu": broodje aap?

2009-07-21T20:46:00.004+02:00

Nederlanders worden zich er steeds meer van bewust, dat zij hun talen niet zo goed spreken als ze altijd dachten. Mooi, een beetje zelfkritiek kan nooit kwaad.
Begin 2008 schreef de directeur van het voormalige ITA Talencentrum (nu: Language Partners) het artikel Spring is in the air, over de achteruitgang van de talenkennis van Nederlanders. Het blad PM schreef op 24 juni jl. een artikel met dezelfde strekking: Nederlands wordt steeds meer een vreemde taal.
Vreemde-taalblunders van Nederlanders zijn hot. Niet voor niets verkopen de boeken I always get my sin (2005) en I always get my sin too (2008) van oud-Heineken-topman Maarten H. Rijkens zo goed.
Taalinstituten zoals Language Partners en Linguarama doen zo te lezen goede zaken. (Wat mij, tussen twee haakjes, bijzonder intrigeert is de terloopse uitspraak van de manager van Linguarama: "Maar we hebben ook wel eens een medewerker van een inlichtingendienst terzijde gestaan die undercover ging werken als grafdelver en het specifieke jargon van dat beroep in het Engels onderwezen moest krijgen." De combinatie van de begrippen 'inlichtingendienst' en 'grafdelver' zorgt voor een soort kortsluiting in mijn brein.)

We duiken terug in de tijd voor de leukste bekende taalblunders.

- Pieter Gerbrandy, minister-president van Nederland tijdens de Tweede Wereldoorlog, zou zich aan Winston Churchill hebben voorgesteld met: "Goodbye, mr. Churchill!"
- Toen Churchill tijdens prachtig lenteweer verzuchtte: "Ah, spring is in the air", zou Gerbrandy gereageerd hebben met "Why should I?"
- Aan premier Van Agt is het steenkolenengels ‘I can stand my little man’ toegeschreven.
- Oud-hoofdcommissaris van politie van Amsterdam Joop van Riessen zou in China gesproken hebben over de 'shooting parties' (als vertaling van 'schietpartijen') waarmee Nederlandse agenten regelmatig te maken hadden.

De allermooiste uitglijder, die ik altijd voor waar heb gehouden, blijkt een broodje-aapverhaal te zijn. Irene Vorrink zou zichzelf in Frankrijk hebben voorgesteld met de legendarische woorden: "Je suis le ministre du milieu", oftewel: de minister van de onderwereld. Deze uitspraak is echter onbevestigd, en wordt ook toegeschreven aan Marga Klompé, Hans Alders en Jan Pronk.
Jammer, het is een van de verhalen die ik altijd met smaak opdiste als ik het had over Nederlanders en hun Frans (zie voor dit laatste ook mijn blog Chez soi chez HEMA).

Hondsdagen (2)

2009-07-05T20:16:00.002+02:00

Sommige honden stoten klanken uit, die verdacht veel lijken op menselijke spraak. Wat dacht je van deze viervoeters? En van dit schattige hondje in de show van David Letterman?
Het artikel Fact or Fiction: Dogs can talk helpt de al te enthousiaste (lees: zich gruwelijk aanstellende) hondenbezitters uit deze filmpjes uit de droom. Honden praten niet - ze imiteren hooguit. En waarom? Simpel: een hond wil maar één ding. In de woorden van een psycholoog en hondenexpert: "If dogs could talk, they would tell you, 'I'm just in it for the cookies.'"
Honden hebben echt geen idee wat wij zeggen.
Ik moest meteen denken aan mijn favoriete Gary Larson cartoon.

Hondsdagen (1)

2009-07-01T21:51:00.003+02:00

Hoewel zowel de buitenthermometer als de kalender het nog niet aangeven, voelt het in onze tuin aan alsof de hondsdagen al daar zijn.
Waar komt dat woord eigenlijk vandaan? 'Hondsdagen', oftewel de warmste tijd van het jaar, komt van het Latijnse 'dies caniculares', van canicula (Sirius, de Hondsster, volgens de Griekse mythologie de hond van de jager Orion), die in de betreffende periode tegelijk met de zon boven de horizon komt. Volgens onze kalender is dit van 19 juli tot 18 augustus. In Nederland moet het op zo'n hondsdag minstens 30 graden zijn; in België wordt hiervoor een temperatuur van 25 graden aangehouden.

Volgens goed gebruik komt na de hondsdagen... het hondenweer. Het woord hondenweer (ja, daar is ie weer, de tussen-n!) is afgeleid van het oud-Nederlandse woord ondeweer, dat slecht weer (onweer) betekent.
De herkomst van de Engelse uitdrukking 'it's raining cats and dogs' blijkt niet duidelijk te zijn. Enkele verklaringen: honden en katten zouden in de middeleeuwen op de daken verbleven hebben; bij nat weer gleden ze eraf, of: in de middeleeuwen spoelden de dode lichamen van deze huisdieren bij hevige regenval zomaar door de straten.
Overigens heb ik zojuist twee dingen bijgeleerd:
- alle studenten Engels leren de uitdrukking 'it's raining cats and dogs'; Engelstaligen zelf blijken deze uitdrukking echter zelden of nooit te gebruiken.
- in de geweldige film 'Magnolia' met Tom Cruise regent het op een gegeven moment kikkers - nooit heb ik deze scène begrepen. Nu blijkt het, ongelooflijk maar waar, werkelijk mogelijk te zijn dat kikkers en vissen bij stormachtig regenweer uit de lucht vallen. Niet dat de filmscène mij nu duidelijk is; het zal wel iets symbolisch zijn. Misschien moet ik de film nog eens bekijken als de hondsdagen voorbij zijn.

hondsdagen - dog days - la canicule - Hundstage

Isabel Allende: de kracht van woorden

2009-06-24T21:37:00.003+02:00

Hoe het zo ver heeft kunnen komen dat ik nog niets van Isabel Allende had gelezen: no lo sé. De roman 'Eva Luna' heeft mij in ieder geval zowat omvergeblazen en dat gebeurt mij niet zo vaak. (Ik wil beslist niet blasé klinken; er zijn veel goede auteurs, maar niet elk boek ráákt mij ook echt.) Onder het motto 'beter laat dan nooit' ben ik vastbesloten om de schade in te halen en meer van Allende te gaan lezen. Hieronder enkele prachtige passages over de kracht van verbeelding en van woorden, uit 'Eva Luna':

'Mijn wereld werd begrensd door het traliehek om de tuin. Daarbinnen werd de tijd geregeld naar onberekenbare normen: in een halfuur kon ik zesmaal rond de aardbol reizen en een straal maanlicht op de binnenplaats kon mijn gedachten voor een week stof geven. (...) De ruimte kromp en dijde uit op mijn wens; in de holte onder de trap bevond zich een planetenstelsel en gezien door het bovenlicht van de zolder was de hemel niet meer dan een bleke glazen stolp. Eén woord van mij, en floep, de werkelijkheid veranderde.'

'Een groot deel van de nacht bracht ik door met schrijven en daar had ik zoveel plezier in dat de uren omvlogen (...). Soms had ik het gevoel dat de contouren van dit door de macht der verbeelding geschapen universum steviger en duurzamer waren dan het vage gebied waarin de wezens van vlees en bloed die mij omringden, ronddoolden.'

'Elvira gedroeg zich tegenover mij als een echte grootmoeder. Van haar heb ik geleerd om woorden te ruilen voor andere dingen, en ik heb altijd het geluk gehad mensen te ontmoeten die daartoe bereid waren.'

Luciennes taalergernissentop-20 (2)

2009-06-17T14:04:00.008+02:00

Hieronder volgt de tweede helft van Luciennes (wederom geheel persoonlijke) taalergernissen-top-20.

10 dreumessen (zie ook mijn blog Haagse Vogelwijk kampt met hartenpijn)
9 continue in plaats van continu (bijvoorbeeld: ‘het regent continue’)
8 Pax Christiekerk (gesticht door Agatha)
7 curriculum vitea (vooral schrijven in je cv!)
6 entrecote uitgesproken als entreco (de behoefte om van elk Frans woord de laatste letters in te slikken)
5 Louis de Funès uitgesproken als Funè (idem)
4 barbeque (voor eens en voor altijd: het is barbecue, afgekort bbq)
3 asteriks (de hele grap rond de naam Asterix gaat zo verloren)
2 analen (als in ‘het staat in de analen’, over deze taalfout heb ik ooit nog een komische correspondentie gevoerd met de hoofdredacteur van een krant)
1 harry couverts (dit zag ik ooit op een bordje in de supermarkt staan)

En nu de hamvraag: wat werd bedoeld met ‘harry couverts’?

Zie ook: Luciennes taalergernissen-top-20 (voor de nummers 20-11)
Over de afbeelding: foei, Kluun, en dat voor een schrijver!

Luciennes taalergernissentop-20

2009-06-08T17:46:00.006+02:00

Hier volgt Luciennes geheel persoonlijke taalergernissen-top-20, waarbij ik me graag beperk tot de domeinen spelling en uitspraak.

20 moelijk (dat is, soms, de uitspraak van dit woord)
19 sex (de blaadjes staan er vol mee, de spelling blijft lastig)
18 achtien (je schrijft toch ook niet zetien of negetien?)
17 Marrokaan (zie ‘sex’)
16 mijns insziens (je schrijft toch ook niet ‘inszien’?)
15 eensgezinswoning (voor eensgezinde mensen)
14 symptoon (nog een m? Dat klinkt zo raar...)
13 simptoon (idem)
12 immuum (laten we er nu nog een m’etje tegenaan gooien)
11 Celcius (idem, maar dan voor de c)

Binnenkort tellen we af van tien tot één!

Over de afbeelding:
Op de voorzijde van deze munt prijkt Marcus Antonius Gordianus Pius (Gordianus III), een Romeins keizer in de periode 238-244. Op de munt staat IMP GORDIANVS PIS FEL AVG. De keizerlijke erenaam Pius is weergegeven zonder V als PIS.

Troutrouteuse

2009-06-05T20:53:00.006+02:00

Op mijn werk leerde ik een jonge Poolse, die Nederlands aan het leren is, het woord 'perforator'. Toevallig kwam deze gaatjesmaker enkele dagen daarvoor, op vakantie in Frankrijk, ook aan de orde (vraag niet waarom). Daar wij niet op het Franse woord voor perforator konden komen - perforateur? perforeuse? perforatrice? - vroegen wij de dichtstbijzijnde Française om opheldering. 'Perforatrice' blijkt het goede woord te zijn, hoewel perforeuse ook niet fout is. Een 'perforateur' is dan weer een boormachine. Van onze Vlaamse vrienden die mee waren, en van die Française heb ik geleerd dat een perforator in het Frans ook wel gekscherend een 'troutrouteuse' wordt genoemd. Luciennes gedachten dwaalden al gauw af naar 'Le poinçonneur des lilas' van Serge Gainsbourg, oftewel 'de kaartjesknipper' (lilas zijn paarse treinkaartjes). "J'fais des trous, des p'tits trous, encore des p'tits trous... des trous de seconde classe, des trous de première classe..."
Over bureauartikelen en over gaten gesproken: in Frankrijk werd vaak over 'scotch' gesproken, een woord dat ik vroeger hield voor whisky, maar dat ik in de context toch niet helemaal kon plaatsen. Pas later begreep ik dat dit woord, naast 'whisky', ook 'plakband' betekende... een gat in mijn woordenschat.

Verlos onze kinderen van Graaf Tel!

2009-05-23T20:35:00.006+02:00

Als het rumoer rond de actiesite www.sesamstraatnaarhalfzeven.nl is verstomd, pleit ik voor een nieuwe actie, te weten www.graaftelnaarmiddernacht.nl. Zodat onze kinderen niet meer geconfronteerd worden met het allesbehalve standaard Nederlands van deze paarse vampier.
Overdreven? Luister maar eens hoe het Nederlands van de hedendaagse jeugd begint te lijken op het verwerpelijke sjtaaltje Nederduits van De Graaf: 'ei/ij' wordt 'ai' en 's' wordt 'sj'. Voor mij is de maat voll! Wie helpt mij, deze actiesite op te richten?

En dit is wat ik bedoel:

Lambaba (liedje van Graaf Tel)

Als ik aindelijk schlapen ga
En mai in main bet versjchans
Dan tel ik main sjchaapjes na
Sjchaapjes die dansen hun lievelingsdans
Op precies die goeie maat
Huppelen zij heel bekwaam
Ze noemen met veel geblaat
Hun gedans bai de naam -Lambaba-

En ik tell ze!
Lambaba lambaba lambaba...
(Een lammetje, twee lammetjes, drie ja, vier ja, vijf ja enz. tot en met 20...)

Lammetjes mit krullend haar
Hee de kamer is al voll
Lammetjes van hier tot daar
Kamerbrede sjchapenwoll
Kaik ze dansen in een rai
Hun vachten zo wit als sjneeuw
Een ram ist ook dabei
De show van de eeuw -Lambaba-

En ik tell ze!
Lambaba lambaba lambaba (...)
(21, 22, 23 ... tot en met 41)

Fantastiesj - Lambaba baby - O, dit is genieten, als ik de halve nacht geen oog dichtdoe!

Taalles aan huis: veilig en vertrouwd

2009-05-18T17:33:00.010+02:00

Anne is een jonge enthousiaste vrouw die elke week Nederlandse les aan huis geeft bij Feuyue, een jonge Chinese. Anne doet dit als vrijwillige taalcoach. Feuyue woont al enkele jaren in Nederland met haar man, die hier al langer woont, en haar babyzoontje. Haar kringetje is niet zo groot. Feuyues man werkt in een Chinees restaurant, niet direct een omgeving waar ze in contact komt met Nederlanders. Haar man spreekt wel beter Nederlands dan zij, maar het is een beetje raar om met je man de taal te gaan oefenen. Ze heeft wel vriendinnen, maar die zijn bijna allemaal Chinees. Feuyue wil heel graag Nederlands leren, maar zij vindt de taal enorm moeilijk. Er is natuurlijk het andere schrift, maar het verstaan vindt zij het lastigst. De stap naar een reguliere taalcursus is voor haar nog te groot, vandaar dat zij taalles aan huis krijgt van deze vrijwilligster.
Afgelopen week was ik aanwezig bij een interview met dit 'taalleskoppel' voor een lokale krant. Als de interviewster binnenkomt, is de taalles al in volle gang, evenals de - eerder aangekomen - fotografe. Anne en Feuyue oefenen een dialoog uit een lesboek, dat de vrijwilligersorganisatie zelf heeft ontwikkeld. Het lezen lijkt vrij vlot te gaan, al vraag ik me af of Feuyue nu echt begrijpt wat ze leest.
Het interview dan. Het gaat er ontspannen aan toe, hoewel het gesprek wel een beetje moeizaam gaat. De journaliste stelt een vraag, die Anne vervolgens vertaalt - in het Nederlands, maar dan met veel gemakkelijkere woorden. Want Anne en Feuyue zijn erg op elkaar ingespeeld; de coach weet precies hoever Feuyue staat, wat ze wel en niet begrijpt. Soms vertaalt Feuyues echtgenoot op de achtergrond naar het Chinees, maar Anne laat dat (gespeeld streng) niet toe. Een halfuur later is het interview afgelopen en gaat de taalles aan huis verder. Ik ben benieuwd naar het artikel!

Zie ook mijn taalblog Wie dit niet kan lezen is niet gek!

"Slager, heeft u kippenbillen?"

2009-05-14T21:10:00.005+02:00

Een Vlaamse vriendin had, toen zij net in Nederland woonde, nogal wat communicatieproblemen met haar slager. Deze wist niet goed of hij nu in de maling werd genomen toen zij vroeg "Heeft u kippenbillen?".
Bij haar volgende bezoek vroeg zij, nu vol zelfvertrouwen, om vol au vent. Dat moesten ze toch wel kennen? ('De klassieker onder de klassiekers. Verkrijgbaar in elk zichzelf respecterende taverne', is op een Belgische site te lezen.) Na enige uitleg kreeg zij wel ragout mee, maar wat zij haar gezin 's avonds opdiende, viel haar toch een beetje tegen.
Toen een Nederlandse vriendin in België studeerde, verzocht zij diverse slagers om een tartaartje. Zij kreeg nooit het gemalen biefstukje dat zij zo graag wilde. Ze heeft het uiteindelijk opgegeven.
Van het tartaartje is het een kleine stap naar filet américain. Vraag in België liever om 'préparé'. Vragen om filet américain zou echter ook het gewenste resultaat moeten opleveren, daar 'préparé' de afkorting is van 'filet américain préparé'.
Toen ik ooit in een Belgisch frietkot frieten met saté vroeg, en de madam mij enigszins bevreemd aankeek, wist ik al dat er iets niet in de haak was. Enkele minuten later kreeg ik frieten bestrooid met... satékruiden. Tja, deze Indonesische lekkernij is in België natuurlijk niet zo bekend als in Nederland.
Maar hoe zit het nu met die Vlaamse kippenbillen? Een vergelijking ter verduidelijking: het duurde lang voordat ik doorhad dat mijn echtgenoot, wanneer hij het over 'billen' had, daarmee 'dijen' bedoelde...

Waar Luilekkerland ligt

2009-04-24T20:35:00.005+02:00

Het opvallendste bericht deze week: astronomen hebben ontdekt dat de Melkweg naar frambozen smaakt. Een gevoel van triomf overviel Lucienne, die bij deze alle vier haar kinderdromen terugheeft:

1) De machine-die-een-antwoord-heeft-op-alle-vragen (leve internet!)
2) Het zichzelf eeuwig aanvullende snoepdoosje (op de een of andere manier vind ik altijd weer spekkies, chocolade-eieren en dropsleutels terug in ons keukenkastje)
3) De Luilekkerland-Melkweg uit de reclame van Milky Way in de Donald Duck, eind jaren zeventig/begin jaren tachtig (blijkt nu van frambozen, niet van chocolade te zijn, maar een kniesoor die daarop let!)
4) Mijn vierde uitgekomen kinderdroom blijft geheim, sorry.

Nederlands: Luilekkerland of land van Kokanje - Duits: Schlaraffenland - Frans: pays de cocagne - Engels: (land of) Cockaigne, land of plenty - Italiaans: paese di Bengodi, Cuccagna

El Hema: leer Arabisch schrijven in zes stappen

2009-04-17T20:10:00.014+02:00

De lezers van mijn blog Over Arabische kruiswoordpuzzels en El Hema heb ik flink aan het puzzelen gezet. Sommigen zijn er nog steeds niet uit, hoe het nu zit met die Arabische letters in het logo van 'El Hema'. Speciaal voor hen behandel ik hieronder de afzonderlijke zes letters E-L-H-E-M-A.

Maar liefst zes belangrijke aanwijzingen vooraf:
- In het Arabische logo staat niet 'Hema' maar 'El Hema': 'de Hema' dus.
- De woorden 'El' en 'Hema' worden in het Arabisch aan elkaar geschreven, dus zonder spatie ertussen.
- De Arabische 'A' wordt soms als de 'A' in het Nederlandse 'haan' uitgesproken, en soms meer als de 'E' als in 'hen'.
- De 'E' in het Nederlandse 'Hema' wordt in het Arabisch als 'IE' uitgesproken.
- Kijk in de hieronderstaande voorbeeldjes niet naar de losse letter, maar naar hoe die in het woord (onder het plaatje) wordt geschreven.
- Vergeet niet van rechts naar links te lezen!

Daar gaan we dan.

Letter 1: de 'E' (of 'A'). Dit is het losstaande streepje helemaal rechts in het Arabische logo.

Letter 2: de 'L'. In het Arabisch lijkt dit net een omgekeerde 'L'!

Letter 3: de 'H'. Deze letter lijkt een beetje op een apenstaartje.

Letter 4: de 'E' (of 'IE'). In het logo is dat het streepje in het midden met de twee puntjes eronder.

Letter 5: de 'M'. Als losse letter ziet hij er wat anders uit, maar in het woord 'El Hema' en hiernaast ziet de 'M' eruit als een soort rondje.

Letter 6: de 'A'. Dit is dezelfde letter als letter 1. Hij ziet er in het logo wat anders uit door het verbindingsstreepje aan de rechterkant.

Opdracht: pak pen en papier en probeer nu zelf 'El Hema' in het Arabisch te schrijven.

Haagse Vogelwijk kampt met hartenpijn

2009-04-13T22:20:00.006+02:00

Haviken, kieviten en dreumesen: de spelling van deze meervoudsvormen (zonder de gangbare verdubbeling van de eindmedeklinker) is er op de lagere school bij mij echt ingeramd. Afgelopen zaterdag schreef het AD echter over 'viezerikken'. En dreumesen zijn tegenwoordig standaard 'dreumessen'. Ik merk bij mezelf een gewenning op aan dit soort fouten, iets waarover ik me eigenlijk meer zorgen zou moeten maken dan over het feit dat deze woorden decennium in, decennium uit onjuist gespeld blijven worden.
Overigens ken ik iemand die een wel heel aparte meervoudsvorm van het (toegegeven, wel een beetje eigenaardige) woord 'dreumes' hanteert: hij spreekt over 'twee dreumes'.
Naast de havik en de kievit heeft nog een andere vogelsoort een handicap, sinds kort zelfs een meervoudige. Niet alleen mist dit arme dier, als hij in het meervoud wordt geschreven, een pootje; hij wordt nu zelfs door mensen gekruist met een geheel ander dier:

Website Radio TV West, 8 april 2009:

DEN HAAG - In de Haagse Vogelwijk is ophef ontstaan over een nieuw straatnaambord. Volgens de bewoners hebben ambtenaren van de gemeente een lachwekkende en stupide taalfout gemaakt. Op het bord staat Leeuwenriklaan, met een tussen-n die er niet hoort. Bewoners denken dat ambtenaren in de war zijn geraakt door de nieuwe spelling waarin woorden als paddenstoel en pannenkoek zijn ingevoerd. De Vogelwijkers hebben de gemeente tot de zomer de tijd gegeven om het bord te vervangen. Staat het er dan nog, dan dienen ze een officiële klacht in, omdat het 'erg zeer doet aan de ogen'.

Over Arabische kruiswoordpuzzels en El Hema

2009-03-30T22:26:00.013+02:00

Of Arabieren ook kruiswoordpuzzels maken? Dat waren zo van die vragen waar ik me in het pre-googliaanse tijdperk het hoofd over kon breken. Gelukkig had ik toen één Arabischsprekende kennis. Die mijn vraag ronduit belachelijk vond. Wat dacht ik wel, dat ze bij hem in de middeleeuwen leefden? Ja, waarom twijfelde ik eigenlijk over het bestaan van Arabische kruiswoordraadsels? Omdat het prachtig vloeiende Arabische schrift niet uit losse letters lijkt te bestaan? Onzin natuurlijk. De reden was dat ik - tot op de dag van vandaag - nog nooit een voorbeeld had gezien. Anno 2009 ben ik dan maar eens gaan googlen. Resultaat: het gevoel bekruipt me toch dat hier nog een markt open te breken valt.
Misschien iets voor El Hema. Hoewel El Hema eigenlijk geen echte winkel is, maar een concept. Het begon met een initiatief van vormgevers die nieuwe digitale Arabische lettertypes wilden ontwerpen. Het eindigde met een aantal reizende tentoonstellingen, tevens tijdelijke winkels. Na Rotterdam en Amsterdam is nu Den Haag aan de beurt. In het assortiment: halal rookworsten, Arabische chocoladeletters en huishoudhandschoenen met hennamotief.
Later, na dat gesprek met die kennis, begon ik een thuisstudie Arabisch. (Don’t try this at home.) Hoewel ik niet heel ver ben gekomen, kan ik het logo van El Hema prima lezen en weet ik in ieder geval dat het bestaat uit zes losse Arabische letters E-L-H-E-M-A (van rechts naar links gelezen natuurlijk).

Zie ook mijn blog Chez soi chez HEMA

Broodautomaat

2009-03-27T12:18:00.003+01:00

‘Het publiek reageerde in het begin lacherig. Nu loopt het echt lekker. En het bevalt prima.' Dixit een banketbakker uit Oosterhout in een artikel in de Volkskrant van 16 januari 2009. 'Je kunt wel met oogkleppen op lopen, maar het is beter om met de tijd mee te gaan.' Aldus zijn collega uit Domburg over zijn slimme zet. Waar het over gaat? De introductie van de broodautomaat in Nederland. Eindelijk! Een van de dingen die in België toch echt beter zijn, is de mogelijkheid om op elk gewenst moment vers brood in huis te halen. Ook op zondag, dus, en anders – ook een Belgische bakker wil wel eens uitslapen – uit de broodautomaat.
Daar staat tegenover dat het Nederlandse brood langer houdbaar is (en daarom in België met name in trek bij zeelui, bij wijze van scheepsbeschuit). En dus ook goedkoper. Waarom slaan die broodautomaten hier dan eigenlijk aan? Omdat ze nu ook geschikt zijn voor kadetjes, croissants en zachte puntjes, antwoordde het artikel.
Wel grappig dat het Nederlandse publiek in eerste instantie lacherig reageerde. Nederland, het land waar al eeuwenlang vette happen uit de muur worden getrokken. Waar buitenlanders dan weer lacherig over doen.
Naar verwachting verovert het apparaat binnen een jaar heel Nederland. En binnen een paar jaar dan misschien de Van Dale, want ook die firma loopt vaak een beetje achterop.

(Op de foto: een broodautomaat in Oost-Vlaanderen)

Overtoom

2009-03-20T12:31:00.005+01:00

Schuitje varen, theetje drinken,
Varen we naar de Overtoom,
Drinken we zoete melk met room,
Zoete melk met brokken,
Kindje mag niet jokken.

Wat is nu die ‘Overtoom’? In dit soort gevallen is het handig om te kunnen terugvallen op mijn persoonlijke archiefje. Het artikel ‘Wat onze kinderen zingen’ van Elsevier van 22 maart 2008 biedt uitkomst:

Amsterdams speelreisje naar de tuinen aan de Overtoom op zondag
Schuitje varen duidt op de ‘speelreisjes’ die Amsterdammers in de achttiende eeuw maakten op zondag naar de ‘pleziertuinen’ aan de Overtoom, een overzetplaats van schepen. Dat is de uitleg van taalkundige Gerrit Jacob Boekenoogen (1868-1930) in 1893 in tijdschrift De Gids. De zin ‘Tien uur slaan de klokken’, die soms voorkomt, sloeg volgens hem op het sluiten van de stadspoorten om tien uur.

Mondegreens II: waar is toch dat zebrahondje voor?

2009-03-06T20:46:00.008+01:00

Sinds de uitzending van De Wereld Draait Door (VARA) zal ik zal nooit meer naar Kaoma's megahit uit 1989, Lambada, kunnen luisteren zonder aan een zebrahondje te denken...
Mijn blog Gloria in de cel zit Theo, over mondegreens of misverstane liedteksten, leidde bij menigeen -mezelf incluis- tot een glim- of schaterlach.
In de lijst van mondegreens op de website van Onze Taal staan ook Engelse liedregels waarin een Nederlandse tekst verstaan werd.
- 'Stayin'Alive' van de Bee Gees werd 'stinken mijn lijf' of 'steen in m'n lijf';
- 'Saviour, blessed Saviour' (artiest anoniem of onbekend) werd misverstaan als: 'zeefje, plastic zeefje';
- 'Honey pie' van de Beatles klonk net als 'woningnood';
- 'Make daddy shoot, make daddy shoot' in de song 'Now that we found love' van Third World werd 'Maak erwtensoep, maak erwtensoep'.

Nu liet dj Timur Perlin onlangs, in bovengenoemd tv-programma, horen dat in buitenlandse liedjes verbazingwekkend veel Nederlandse teksten verborgen zitten.
- Wes zingt 'Luilak hang je jas op, luilak pak die zakdoek';
- Kanye West zingt 'Jij zit te twijfelen';
- En Kaoma zingt dus: 'Waar is toch dat zebrahondje voor?'
Geloof je het niet? Luister naar dit fragment:

Wat een shitnaam... letterlijk

2009-02-27T22:16:00.004+01:00

Ik las onlangs dat de diverse vertalingen van Den Haag (The Hague, La Haye, L'Aia...) wel eens voor verwarring zorgen. Zo weten de meeste Fransen niet dat La Haye de Franse vertaling is van Den Haag - iets dat mij in Frankrijk ook al was opgevallen. En dan is er ook nog die lastige naam 's-Gravenhage...
Een stadje op de grens van Normandië en Picardië heeft een groter probleem met zijn naam, zo meldde Times Online op 23 februari. Toeristen kunnen het namelijk niet meer vinden. Niet vanwege een afgesloten snelweg, maar vanwege de digitale snelweg. En vanwege een te korte naam. Eu - want om deze gemeente gaat het - valt op internet helemaal weg tussen het voltooid deelwoord 'eu' van het werkwoord 'avoir' (hebben) en de afkorting van 'Europese Unie'. Dat bemoeilijkt natuurlijk het boeken van een hotel in Eu.
Afgezien van die toeristenkwestie is de burgemeester van Eu om nog een aantal andere redenen niet blij met de naam van de stad. De woorden 'eux' (zij of hen, derde persoon meervoud) en 'oeufs' (eieren) worden net zo uitgesproken als 'Eu'. Verwarrend. En nogal een onsexy woord, dat 'oeufs'. Maar erger voor mevrouw Gaouyer is dat 'la maire d'Eu' (de burgemeester van Eu) precies hetzelfde klinkt als 'la merde'. En dat betekent... nou, laten we het op zijn Engels zeggen: shit. De burgemeester wil daarom een andere, langere naam voor haar stad. Dat duurt echter vier jaar, als het er al van komt. Over vier jaar dus méér hierover... op mijn blog.

In het hol van Pluto

2009-02-21T20:37:00.002+01:00

De Vlaamse uitdrukking 'in het hol van Pluto' betekent zoiets als: in een (boeren)gat, in een (godvergeten) uithoek, op een afgelegen plaats, ver van de bewoonde wereld. Of, in goed Nederlands: ‘in the middle of nowhere’. Uit ‘Het Groot Sinjorenboek’ van Freddy Michiels leer ik dat de uitdrukking typisch Antwerps is.
Maar welke Pluto wordt nu bedoeld? De dwergplaneet, die tot 2006 nog een planeet was? Of de hond? Bij de planeet kan ik me nog een hol voorstellen; bij de hond ook, maar dat wordt een beetje schunnig. Nee, het gaat om de god van de onderwereld. (Waar zowel de dwergplaneet als de hond naar vernoemd zijn.)
In een stuk over Griekse mythologie lees ik: ‘In Eleusis kan men heden ten dage de ruïnes bezoeken van dit heiligdom van Demeter. Daar ligt ook het hol van Pluto (latijnse naam van Hades), zijnde een hol in een rots, langswaar Persephone van de aarde verdween in de grijpgrage armen van de god van de onderwereld.’

Chez soi chez HEMA

2009-01-31T21:16:00.003+01:00

Na België, Luxemburg en Duitsland was nu Frankrijk aan de beurt: op 23 januari opende HEMA zijn deuren in Créteil nabij Parijs. Als ik de Nederlandse verslaggevers mag geloven, slaat de formule wel aan. De Fransen vallen voor de vrolijke stijl en de felle kleuren van de artikelen. Ook van Jip en Janneke, 'die rare zwarte poppetjes', zijn ze best gecharmeerd.
Wat heb ik me toch bescheurd om de Nederlandse commentaren! Geen krant laat onvermeld dat er toch echt géén HEMA-rookworst te koop is, want dat lusten de Fransen niet. Het Nederlands Dagblad, 24 januari: 'Naar het symbool van dit warenhuis bij uitstek, de rookworst, is het vergeefs zoeken. HEMA-bestuursvoorzitter Ronald van Zetten: "Wij denken dat dat culinaire hoogstandje nog te hoog gegrepen is voor de Franse markt."' Woehaha! En dan Trouw, 24 januari: 'Bewonderende woorden klinken, kleurrijke producten worden uit het schap gehaald en uitvoerig betast. Alleen de kaasschaven liggen er een beetje verloren bij. Maar wie weet leren de Fransen nog eens hun brie te schaven.'
Als vanouds blazen Nederlanders weer eens hoog van de toren als het gaat om Frankrijk en de Fransen. Over de Franse taal zijn ze dan weer ronduit onzeker. De Franse HEMA-slogan luidt: 'Chez soi chez HEMA'. Volgens het AD is dat vrij vertaald: 'Thuis bij HEMA'. Volgens mij is dat gewoon de letterlijke vertaling. En een dame van een marketingbureau denkt 'dat het uitspreken van ‘HEMA’ lastig zal worden voor de Fransen. Dus het zal wel iets in de trant van ‘EMA’ worden.' Als er echter één Nederlands woord is dat nu niet moeilijk uit te spreken is in het Frans, dan is het wel 'HEMA'. De Bijenkorf, die zou pas een probleem hebben! Ook is er in het Frans toch echt geen andere manier om HEMA uit te spreken dan als 'EMA'. Met dien verstande dat de klemtoon wel op de laatste lettergreep hoort te liggen.

Ook Daphne wordt steeds slimmer

2009-01-27T14:43:00.006+01:00

De drie bekendste Nederlandse scholen voor thuiscursussen, de NHA, de LOI en de NTI, zijn in een stevige concurrentiestrijd verwikkeld. Nederlandse brievenbussen worden momenteel gevuld met kleurrijke folders en huiskamers worden bestookt met, overigens leuke, tv-commercials. Zelf heb ik, als cursist aan een van bovengenoemde instituten, een paar maanden geleden al een enquête ingevuld met vragen in de trant van: ‘Kent u nog andere aanbieders van thuisopleidingen?’ en 'Hoe waardeert u deze?'.
Ik bevind me als thuisstudent in goed gezelschap. Schrijfster en presentatrice Daphne Deckers heeft jarenlang Spaans gestudeerd bij de NHA. Nu is ze volgens de laatste folder begonnen aan een studie Italiaans. Een frisse start, wat onderstreept wordt door haar nieuwe hippe look.
Grappig vind ik de commercials die de LOI uitzendt, in het kader van de campagne ‘Nederland wordt steeds slimmer’. Vooral deze: 'Italiaans restaurant'. Het Italiaanse personeel denkt ongegeneerd in het Italiaans over het Nederlandse gezin te kunnen roddelen. Een grote inschattingsfout.

Meer LOI-commercials

Helen Keller

2009-01-21T21:10:00.004+01:00

Op 10 januari verscheen in het AD een artikel over de eerste hoogleraar doofblindheid ter wereld: de Nederlandse Marleen Janssen. Iemand die doofblind geboren is, blijft steken op het ontwikkelingsniveau van een 1-jarige. Kinderen leggen tussen de 0 en 18 maanden namelijk het fundament voor de latere taalontwikkeling. Tragisch, noemt Janssen de situatie waarin de meeste doofblinden noodgedwongen verkeren. “Stel je voor dat je je hele leven geen taal aangeboden krijgt, dat je geen enkel middel tot communicatie voorhanden hebt. Hoe eenzaam ben je dan?” Met de juiste behandeling, aldus Janssen, zou veel verborgen ellende kunnen worden voorkomen. “Er is van alles mogelijk met vierhandengebarentaal, zij het in een laag tempo. Maar dan moeten de begeleiders wel weten hóe dat moet.”
Het bericht deed mij terugdenken aan het kinderboek dat ik als pakweg tienjarige zowat stukgelezen heb: ‘De bloeiende mimosaboom: De jeugd van Helen Keller’. Keller (1880-1968) werd, toen zij slechts 19 maanden oud was, doofblind door (waarschijnlijk) een hersenvliesontsteking. Ik was, en ben, ongelooflijk onder de indruk van het feit dat zij haar handicap heeft weten te overwinnen en uiteindelijk zelfs met grote onderscheiding is afgestudeerd. Cruciaal voor Helens ontwikkeling waren haar vriendinnetje Martha en, vanaf zesjarige leeftijd, haar lerares Anne Sullivan, die bij haar aan huis kwam. Wat mij altijd is bijgebleven, is dat Anne Sullivan water over Helens hand liet lopen en tegelijkertijd het woord ‘water’ spelde in Helens hand, volgens mij met haar lippen. Vanaf dat moment was Helen niet meer te stoppen: ze moest en zou leren, leren, leren.
Helen Keller blijkt een autobiografie te hebben geschreven en ook zijn er documentaires en films over haar leven verschenen. Ik ga op zoek!

Speculoospasta (2)

2009-01-17T20:14:00.004+01:00

Vandaag signaleerde ik voor het eerst, in de supermarkt met de 7 zekerheden, een speculoospasta-pr-dame die voor de lokale jeugd boterhammetjes met dit smeuïge smeersel aan het euh... smeren was. Eind vorig jaar is de 'pâte de speculoos' ook in Frankrijk ingevoerd. Verovert deze pasta de wereld? Aan deze hond zal het in ieder geval niet liggen:

Zie ook mijn eerdere taalblog 'Speculoos' van 8 december

Hier ga ik niet over

2009-01-16T23:02:00.005+01:00

Sinds kort ben ik ambtenaar af. Het ontwenningsproces verliep op zich vrij soepel. Wel blijk ik af en toe vreemde woorden te gebruiken. Van ambtenarenjargon kom je misschien wel nooit meer helemaal los. Sommige woorden klinken mij zó natuurlijk in de oren, dat ik me nauwelijks kan voorstellen dat niet iedereen ze gebruikt. En dan word ik soms dus glazig aangekeken. Ik heb voor onderstaande mijn-favoriete-ambtenarenwoordenlijst zelfs de Van Dale erbij genomen om te kijken of het stiekem toch geen gewone woorden zijn. Maar nee hoor, het standaard woordenboek kent de meeste woorden niet, of in ieder geval niet in de ambtenarenbetekenis.

- Aansturen: leiding geven aan
- Betreffende: over
- Buitenwacht: niet-ambtenaren, burgers (Van Dale: ‘degenen die niet rechtstreeks bij een zaak betrokken zijn’)
- Doorontwikkelen: verder ontwikkelen (beleid)
- Eiland(jes)vorming: het van elkaar geïsoleerd raken van afdelingen of functiegroepen
- Herijking: het herzien van beleid
- Implementeren: invoeren
- Inzake: over
- Klankbordgroep: groep personen met wie men kwesties/beleid kan doorspreken
- Ontkokering: het beter op elkaar afstemmen van de werkzaamheden van verschillende overheidsinstanties
- Opschalen: vergroten van de slagvaardigheid van een organisatie tijdens een incident of ramp
- Stakeholder: belanghebbende persoon of organisatie
- Stavaza: stand van zaken
- Taskforce: groep deskundigen die tijdelijk voor een bepaalde taak geformeerd wordt
- Terugkoppelen: doorgeven wat er is gezegd of gebeurd
- Uitfaseren: het omgekeerde van implementeren

Ik heb mijn best gedaan met het bijeensprokkelen en verzinnen van bovenstaande definities. Als je ze niet goed vindt, dan zeg ik je, als rasechte ex-ambtenaar: “Daar ga ik niet over.”

Gloria in de cel zit Theo

2009-01-05T21:54:00.007+01:00

Het verschijnsel dat liedteksten verkeerd worden verstaan wordt 'mondegreen' genoemd. Een van de bekendste mondegreens is de verbastering van een liedregel uit 'Purple Haze' van Jimi Hendrix: "Excuse me while I kiss the sky", waar dat moet zijn: "Excuse me while I kiss this guy". De website www.kissthisguy.com ("the archive of misheard lyrics") is volledig gewijd aan Engelstalige mondegreens.
In Onze Taal nummer 4 van 2005 stond een leuk artikel over Nederlandstalige mondegreens, geschreven door Kees van der Zwan. Pas sindsdien weet ik dat ik lang niet de enige was die worstelde met de liedteksten van Frank Boeijen, meer bepaald met het nummer 'Zwart Wit'. De liedregel "Denk goed na aan welke kant je staat" had ik tot dan toe 'mishoord' als "Denk goed na, want het kan je staan". En van "Wie wil er bloed op de achterbank / van de werkelijkheid" maakte ik nog: “Wie wil er bloed op de achterbank / van de degelijkheid”, maar anderen hoorden hierin: “Dierinnenbloed op de achterbank / van een edele geit”...
Dat mondegreens vaak afkomstig zijn van kinderen, hoeft niet te verbazen. Tel kinderen en ietwat oubollige of hoogdravende (sinterklaas- of kerst-)liederen bij elkaar op en je hebt verwarring in het kwadraat:
- “Gloria in excelsis Deo”: “Gloria in de cel zit Theo”
- “Vol verwachting klopt ons hart, wie de koek krijgt, wie de gard”: “Wie de koek krijgt, Wiep of Gart”
- “Hoe waaien de wimpels al heen en al weer”: “Hoe waaien de wimpers/winkels al heen en al weer”
- “Sinterklaasje kom maar binnen met je knecht”: “Sinterklaasje kom maar binnen met je K’nex”
- “Ik wil zo graag een lichtje zijn, een lichtje koest’rend warm”: “Ik wil zo graag een lichtje zijn, een lichtje hoestdrank warm”.
Deze laatste mondegreen is geheel en al aan mijzelf toe te schrijven. Dat ik als kleuter last had van bronchitis en meer flessen hoestdrank heb gezien dan menig ander kind, zal er wel mee te maken hebben gehad.

Bekijk ook de volledige lijst van Nederlandstalige mondegreens op de website van Onze Taal. Heb je zelf wel eens een liedtekst verkeerd verstaan? Stuur die dan éérst naar mij en dan pas naar mondegreens@onzetaal.nl

Harte(n)pijn

2008-12-17T22:42:00.003+01:00

Het gemiddelde was 34 fouten. Het gemiddelde aantal fouten van de specialisten was 24. De beste van de Nederlandse prominenten was Bart Chabot met 27 fouten. Advocaat Luc Panis uit het Belgische Dilbeek won met 8 fouten. Gezien het feit dat ik mij totaal niet heb voorbereid (nee, echt niet!), vind ik dat ik het er dan niet al te slecht van heb afgebracht: 24 fouten. Bovendien heb ik vrijwel alleen fouten gemaakt met koppeltekens en hoofdletters – waar het hem bij dit dictee wel om te doen was, dat was duidelijk.
Ik heb het over de negentiende editie van het Groot Dictee der Nederlandse Taal, geschreven door de Vlaamse schrijfster Kristien Hemmerechts en voorgelezen door Philip Freriks en Martine Tanghe.
Een pittig dictee over een bedevaartstocht, en dan ook doorspekt met woorden uit het rooms-katholicisme. En met een snufje Vlaamse cultuur.
Meet je aan mij en speel ook het dictee! Durf je mij jouw resultaat te laten weten?

Wie dit niet kan lezen is niet gek!

2008-12-16T21:02:00.004+01:00

1,5 miljoen Nederlanders zijn laaggeletterd. Zij kunnen niet volwaardig deelnemen aan de samenleving omdat zij problemen hebben met lezen en schrijven. Analfabeten (ongeletterden) zijn mensen die helemaal niet kunnen lezen en schrijven. In Nederland betreft dit naar schatting 250.000 mensen. (Bron: Stichting Lezen en Schrijven).
Vandaag was ik aanwezig bij een les Nederlandse taal en cultuur aan een klein groepje analfabete vrouwen, die bovendien de Nederlandse taal niet spreken. Je kan dus wel spreken van een meervoudige handicap. Twee Turkse vrouwen (eentje heeft haar tweejarige zoontje Mohammed meegenomen), en een Servische. Deze laatste: van mijn leeftijd, man overleden, maar liefst vijf kinderen alleen op te voeden. Ga er maar aan staan... Deze vrouwen krijgen een jaar lang twee keer in de week les. Het doel is niet om ze op te leiden tot een bepaald taalniveau, maar om ze zelfredzaam te maken. Dat ze de dokter kunnen bellen. Een tafelgesprek op de school van hun kinderen kunnen voeren. Voor ons kleine dingen, maar voor hen al een berg om te beklimmen. Prijzenswaardig.
Dat geldt ook voor de vrijwilligster, voor wie dit een werk van zeer lange adem is. Drie stappen vooruit, twee stappen terug. Het gaat met handen en voeten. En met allerlei lesmaterialen: memoryspellen, plastic voorwerpen, zoals vruchten (vaak kinderspeelgoed), een wekker. En met veel geduld. Herhalen, herhalen, herhalen. Uit onderzoek is gebleken dat een woord in een vreemde taal blijft hangen wanneer het gemiddeld zeven keer wordt herhaald. Af en toe moet ze eens streng zijn: "Niet op het Turks terugvallen, ik versta je niet!”, “Mohammed, niet met de blokken gooien!”.
De les dan. Eerst algemene zaken oefenen: welke datum is het vandaag? En hoe laat is het? De klok, een ouderwetse wekker, wordt erbij gehaald. Hoe laat is het nu? Half drie. En nu? Tien voor drie. En zo het klokje rond. Waarom zeg je nu ‘tien over elf’ maar schrijf je 11.10? Net andersom, dus. En getallen dan! Waarom is het eenentwintig, en niet twintig-en-een? Daarna kwam het thema van die dag, gezondheid, aan de orde. Wat doe je met een tabletje? Breken, kauwen, doorslikken (met of zonder water). De vrijwilligster checkt of ze nog weten waarvoor ze het alarmnummer 112 moeten bellen. Nee, niet als je buikpijn hebt. Wel als je uit een boom valt. Tegen het eind van de les wordt het telefoonboek erbij gehaald. Heb je natuurlijk nog nooit opengeslagen, als je niet kunt lezen. Samen met de vrijwilligster zoeken de cursistes elk hun naam op. Hee, mijn naam komt vaker voor! En dit is familie van mij! Eentje is zelfs niet bij het telefoonboek weg te slaan.
Stapje voor stapje gaan ze vooruit. De Nobelprijs zullen ze nooit meer winnen. Maar wat is het veel waard om een beetje te kunnen meedraaien in deze maatschappij.

Speculoospasta

2008-12-08T20:25:00.006+01:00

Wij eten natuurlijk al maanden uit België geïmporteerde Lotus Speculoospasta. En we hoefden er niet over te speculeren wanneer het op de Nederlandse markt zou verschijnen: tegen Sinterklaas natuurlijk! En voilà!
Maar waarom nu 'speculoos' als het eigenlijk 'speculaas' is? Jarenlang heb ik erover gegniffeld, maar nu heb ik het eindelijk even opgezocht. Op de website van de 'taalbanken van de VRT (de publieke Vlaamse radio- en televisieomroep)' valt te lezen:
"Het algemeen Nederlandse woord is speculaas.
Volgens Van Dale is speculoos een weinig gebruikt Belgisch-Nederlands synoniem. In feite is het een term die om commerciële redenen gebruikt wordt.
Sommige Belgische fabrikanten noemen hun producten bewust speculoos om aan te geven dat er geen speculaas- of koekkruiden in zitten.
Speculaas is voor hen de typisch Nederlandse, pittige kruidenkoek en speculoos de typisch Belgische koek met kaneel en gebrande suiker."